دانشگاه آزاد اسلامي
واحد رشت
دانشکده علوم انساني
گروه آموزشي جغرافيا
پايان‌نامه جهت اخذ درجه كارشناسي ارشد
رشته: جغرافيا گرايش: برنامه ريزي روستايي
عنوان:
نقش پرورش گل و گياه در توسعه روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت
استاد راهنما:
دکتر عيسي پوررمضان
نگارش:
مجيد امجدي
تابستان 1393
تقدير و تشکر
با تشکر از استاد بزرگوار جناب آقاي دکتر عيسي پور رمضان که در تدوين اين پايان نامه به عنوان استاد راهنما قبول زحمت فرموده و من از راهنمائيهاي ايشان بسيار بهره برده ام، کمال سپاسگزاري و تشکر را دارم.
تقديم به
تمامي کساني که در دوران تحصيل مشوق من بودند
فهرست مطالب
عنوان صفحه
چکيده 1
مقدمه 2
فصل اول: کليات تحقيق
1-1 بيان مسئله5
1-2 اهميت و ضرورت تحقيق5
1-3 اهداف تحقيق6
1-4 سوالات تحقيق6
1-5 فرضيه هاي تحقيق6
1-6 موانع و محدوديت هاي تحقيق7
1-7 واژه ها و مفاهيم7
فصل دوم: مرور منابع، ادبيات و پيشينه تحقيق
2-1 پيشينه تحقيق9
2-2 ادبيات تحقيق12
2-3 برنامه ريزي روستايي16
2-4 توسعه روستايي16
2-5 ضرورت برنامه ريزي توسعه روستايي17
2-6 مفهوم توسعه روستايي20
2-7 توسعه اقتصادي21
2-8 انواع سيستم هاي کشاورزي31
2-9 پرورش گُل و گياه33
فصل سوم: روش اجراي تحقيق مواد و روش
3-1 روش اجراي تحقيق38
3-1-1 روش تحقيق39
3-1-2 مراحل تحقيق39
3-1-2 -1 مرحله جمع آوري اطلاعات (اسنادي و ميداني)39
3-1-2-2 مرحله سازماندهي و طبقه بندي اطلاعات39
3-1-2-3 مرحله تجزيه و تحليل اطلاعات39
3-2 جامعه آماري، حجم نمونه و متغير تحقيق40
3-2-1 متغيرهاي تحقيق42
3-3 روش شناسي تحقيق42
فصل چهارم: تجزيه و تحليل داده ها و يافته هاي تحقيق
4-1 يافته هاي تحقيق43
4-1-1 محدوده مورد مطالعه44
4-1-2 توپوگرافي45
4-1-3 اقليم48
4-1-4 پوشش گياهي49
4-1-5 خاک51
4-1-6 منابع آب53
4-1-7 کشاورزي و دامداري53
4-1-8 جمعيت و خانوار54
4-1-9 نسبت جنسي55
4-1-10 وجه تسميه56
4-1-11 سواد56
4-1-12 صنعت و معدن-بازرگاني56
4-1-13 مهاجرت57
4-1-14 تحليل وضع موجود پرورش گل و گياه در محدوده مورد مطالعه58
4-1-14-1 تعداد و توزيع گلخانه هاي بخش مرکزي58
4-1-14-2 تعداد افراد شاغل در پرورش گل و گياه59
4-1-14-3 ميزان توليد گل و گياه61
4-1-14-4 ميزان فروش گل و گياه62
4-1-14-5 ميزان سود حاصل از فروش گل و گياه63
4-1-14-6 ميزان صادرات و واردات گل و گياه64
4-1-14-7 تعداد گلخانه ها ي موجود در روستاهاي نمونه65
4-1-14-8 تعداد افراد شاغل پرورش دهنده گل و گياه در روستاهاي نمونه67
4-1-14-9 ميزان توليد گل و گياه در روستاهاي نمونه68
4-1-14-10 ميزان فروش گل و گياه در روستاهاي نمونه69
4-1-14-11 ميزان سود حاصل از فروش گل و گياه درروستاهاي نمونه70
4-1-14-12 ميزان صادرات و واردات گل و گياه71
4-2 ارزيابي نقش پرورش گل و گياه از ديدگاه پاسخ گويان72
4-3 وضعيت گل و گياه در مناطق روستايي82
4-4 پرورش گل و گياه و توسعه اقتصادي روستاها95
فصل پنجم: بحث، نتيجه گيري و پيشنهادات
5-1 بحث و نتيجه گيري120
5-2 آزمون فرضيه ها125
5-3 پيشنهادات129
منابع و مأخذ130
فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 3-1 تعداد جمعيت و خانوار و تعداد نمونه هاي مورد استفاده در تحقيق40
جدول 4-1 تقسيمات سياسي شهرستان پاکدشت44
جدول 4-2 تعداد جمعيت و خانوار، تراکم و بعد خانوار55
جدول 4-3 تعداد جمعيت زن و مرد در شهرستان و بخش مرکزي و نسبت جنسي آن55
جدول 4-4 تعداد باسوادان زن و مرد و درصد باسوادي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت56
جدول 4-5 تعداد گلخانه هاي موجود در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت58
جدول 4-6 تعداد شاغلين پرورش گل و گياهان زينتي در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت59
جدول 4-7 ميزان توليد گل و گياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت61
جدول 4-8 ميزان فروش يا درآمد گل و گياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت62
جدول 4-9 ميزان سود حاصل از فروش گل وگياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت63
جدول 4-10 ميزان صادرات و واردات گل و گياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت64
جدول 4-11 تعداد گلخانه هاي موجود در روستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان پاکدشت65
جدول 4-12 تعداد شاغلين پرورش گل و گياهان زينتي در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت67
جدول 4-13 ميزان توليد گل و گياه درروستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان پاکدشت68
جدول 4-14 ميزان فروش يا درآمد گل و گياه در روستاهاي نمونه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت69
جدول 4-15ميزان سود حاصل از فروش گل وگياه در روستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان پاکدشت70
جدول4-16 ميزان صادرات و واردات گل و گياه در روستاهاي نمونه و بخش مرکزي شهرستان پاکدشت71
جدول 4-17 ترکيب پاسخ گويان برحسب جنس73
جدول 4-18 ترکيب پاسخ گويان برحسب سن74
جدول 4-19 ترکيب پاسخ گويان برحسب تحصيلات75
جدول 4-20 ترکيب پاسخ گويان برحسب اشتغال76
جدول 4-21 ميزان درآمد سرپرست خانوار77
جدول 4-22 مدت زندگي پاسخ دهندگان در روستا78
جدول 4-23 سابقه اشتغال در گل و گياه79
جدول 4-24 دارابودن تعاوني در روستا براي پرورش دهندگان گل و گياه80
جدول 4-25 فعالين اين شغل و دارا بودن بيمه81
جدول 4-26 چگونگي ميزان فعاليت اهالي در پرورش گل و گياه82
جدول 4-27 ميزان علاقمندي نسل جوان روستا به فعاليت در زمينه پرورش گل و گياه83
جدول 4-28 علل پايين بودن ميزان علاقمندي نسل جوان روستا به فعاليت در زمينه پرورش گل و گياه84
جدول 4-29 چگونگي وضعيت پرورش گل و گياه در سالهاي اخير85
جدول 4-30 ميزان چگونگي وضعيت پرورش گل و گياه در سالهاي اخير86
جدول 4-31 چگونگي افزايش ميزان علاقه مردم به پرورش گل و گياه87
جدول 4-32 فعاليت در توليدات پرورش گل و گياه به عنوان يک فرصت شغلي مناسب در روستا88
جدول 4-33 برگزاري دوره هاي آموزشي پرورش گل و گياه در روستاي شما90
جدول 4-34 دريافت وام توسط روستاييان براي پرورش گل و گياه92
جدول 4-35 ميزان تاثير پرورش گل و گياه در جذب گردشگر به روستاها93
جدول 4-36 مشکلات اساسي در توليد پرورش گل و گياه94
جدول 4-37 شغل اصلي سرپرست خانوار95
جدول 4-38 چگونگي تهيه مواد اوليه براي پرورش گل و گياه96
جدول 4-39 ميزان کاهش فعاليت پرورش گل و گياه در سالهاي اخير98
جدول 4-40 ايجاد تعاوني وتاثير آن در زمينه پرورش گل و گياه99
جدول 4-41 بيشترين نقش در بالابردن درآمد حاصله از پرورش گل و گياه100
جدول 4-42 ميزان تاثير پرورش گل و گياه در ايجاد اشتغال خانوارهاي بهره بردار101
جدول 4-43 پرورش گل و گياه و ميزان بهبود وضعيت زندگي در روستا102
جدول 4-44 ميزان پرورش گل و گياه و اشتغال خانواده هاي روستايي103
جدول 4-45 پرورش گل و گياه وپر رنگتر بودن نقش هريک ازافراد خانواده105
جدول 4-46 ميزان آموزش سرپرست يا افراد خانواده در زمينه پرورش گل و گياه106
جدول 4-47 ميزان بالا رفتن درآمد روستا ييان وجذب گردشگر107
جدول 4-48 ايجاد تعاوني و ميزان تاثير آن در اشتغالزايي روستاييان108
جدول 4-49 ميزان ارتباط در پرورش گل و گياه و روند مهاجرت109
جدول 4-50 مهاجرت اعضاي خانواده از روستا110
جدول 4-51 پرورش گل و گياه و جلوگيري از مهاجرت روستاييان111
جدول 4-52 پرورش گل و گياه و ميزان ماندگاري درروستا112
جدول 4-53 ايجاد و توسعه گلخانه ها ي پرورش گل و گياه وميزان مهاجرت معکوس به روستا114
جدول 4-54 پرورش گل و گياه و ميزان مشارکت روستاييان115
جدول 4-55 محل متمرکز عرضه توليدات پرورش گل و گياه و ميزان جذب گردشگر116
جدول 4-56 ميزان تاثير پرورش گل و گياه بر کالبد روستا117
جدول 5-1 مولفه هاي مورد استفاده براي آزمون فرضيه اول126
جدول 5-2 مولفه هاي مورد استفاده براي آزمون فرضيه دوم128
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 4-1 توپوگرافي شهرستان پاکدشت46
شکل 4-2 شيب شهرستان پاکدشت47
شکل 4-3 پوشش اراضي شهرستان پاکدشت50
شکل 4-4 نقشه کاربري اراضي شهرستان پاکدشت52
شکل 4-5 تعداد گلخانه هاي موجود در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت59
شکل 4-6 تعداد شاغلين پرورش گل و گياهان زينتي در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت60
شکل 4-7 ميزان توليد گل و گياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت61
شکل 4-8 ميزان فروش يا درآمد گل و گياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت62
شکل 4-9 ميزان سود حاصل از فروش گل وگياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت63
شکل 4-10 ميزان صادرات گل و گياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت64
شکل 4-11 ميزان واردات گل و گياه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت65
شکل 4-12 درصد گلخانه هاي موجود در روستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان پاکدشت66
شکل4-13 درصد شاغلين پرورش گل و گياهان زينتي در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت67
شکل 4-14 درصد توليد گل و گياه درروستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان پاکدشت68
شکل 4-15 درصد فروش يا درآمد گل و گياه روستاهاي نمونه در بخش مرکزي شهرستان پاکدشت69
شکل 4-16درصدسود حاصل از فروش گل وگياه در روستاهاي نمونه بخش مرکزي شهرستان پاکدشت70
شکل4-17 ميزان صادرات و واردات گل و گياه در روستاهاي نمونه و بخش مرکزي شهرستان پاکدشت71
شکل 4-18 ترکيب پاسخ گويان برحسب جنس73
شکل 4-19 ترکيب پاسخ گويان برحسب سن74
شکل 4-20 ترکيب پاسخ گويان برحسب تحصيلات75
شکل 4-21 ترکيب پاسخ گويان برحسب اشتغال76
شکل 4-22 ميزان درآمد سرپرست خانوار77
شکل 4-23 مدت زندگي پاسخ دهندگان در روستا78
شکل 4-24 سابقه اشتغال در گل و گياه79
شکل 4-25 دارابودن تعاوني در روستا براي پرورش دهندگان گل و گياه80
شکل 4-26 شرکت تعاوني براي پرورش دهندگان گل و گياه80
شکل 4-27 فعالين اين شغل و دارا بودن بيمه81
شکل 4-28 چگونگي ميزان فعاليت اهالي در پرورش گل و گياه82
شکل 4-29 ميزان علاقمندي نسل جوان روستا به فعاليت در زمينه پرورش گل و گياه83
شکل 4-30 علل پايين بودن ميزان علاقمندي نسل جوان روستا به فعاليت در زمينه پرورش گل و گياه84
شکل 4-31 چگونگي وضعيت پرورش گل و گياه در سالهاي اخير85
شکل 4-32 وضعيت پرورش گل و گياه در محدوده مورد مطالعه86
شکل 4-33 ميزان چگونگي وضعيت پرورش گل و گياه در سالهاي اخير87
شکل 4-34 چگونگي افزايش ميزان علاقه مردم به پرورش گل و گياه88
شکل 4-35 فعاليت در توليدات پرورش گل و گياه به عنوان يک فرصت شغلي مناسب در روستا89
شکل 4-36 فعاليت روستاييان در پرورش گل و گياه89
شکل 4-37 برگزاري دوره هاي آموزشي پرورش گل و گياه در روستاي شما90
شکل 4-38 برگزاري دوره هاي آموزشي پرورش گل و گياه در منطقه مورد مطالعه91
شکل 4-39 دريافت وام توسط روستاييان براي پرورش گل و گياه92
شکل 4-40 ميزان تاثير پرورش گل و گياه در جذب گردشگر به روستاها93
شکل 4-41 مشکلات اساسي در توليد پرورش گل و گياه94
شکل 4-42 شغل اصلي سرپرست خانوار95
شکل 4-43 سرپرست خانوار در روستاي گلزار بالا در حين حمل گل96
شکل 4-44 چگونگي تهيه مواد اوليه براي پرورش گل و گياه97
شکل 4-45 چگونگي تهيه مواد اوليه براي پرورش گل و گياه97
شکل 4-46 ميزان کاهش فعاليت پرورش گل و گياه در سالهاي اخير98
شکل 4-47 ايجاد تعاوني و تاثير آن در زمينه پرورش گل و گياه99
شکل 4-48 بيشترين نقش در بالابردن درآمد حاصله از پرورش گل و گياه100
شکل 4-49 ميزان تاثير پرورش گل و گياه در ايجاد اشتغال خانوارهاي بهره بردار101
شکل 4-50 پرورش گل و گياه و بهبود وضعيت زندگي در روستا102
شکل 4-51 پرورش گل و گياه و بهبود وضعيت زندگي در روستا103
شکل 4-52 ميزان پرورش گل و گياه و اشتغال خانواده هاي روستايي104
شکل 4-53 فروش و حمل گل توسط روستاييان گلخانه دار به مراکز ديگر104
شکل 4-54 پرورش گل و گياه و ايجاد اشتغال براي افراد خانواده105
شکل 4-55 ميزان آموزش سرپرست يا افراد خانواده در زمينه پرورش گل و گياه106
شکل 4-56 ميزان بالا رفتن درآمد روستا ييان وجذب گردشگر107
شکل 4-57 ايجاد تعاوني و ميزان تاثير آن در اشتغالزايي روستاييان108
شکل 4-58 ميزان ارتباط در پرورش گل و گياه و روند مهاجرت روستاييان109
شکل 4-59 مهاجرت اعضاي خانواده از روستا110
شکل 4-60 پرورش گل و گياه و جلوگيري از مهاجرت روستاييان111
شکل 4-61 پرورش گل و گياه و ميزان ماندگاري درروستا112
شکل 4-62 پرورش گل و گياه و مشارکت اعضاي خانواده و ماندگاري در روستا113
شکل 4-63 ايجاد و توسعه گلخانه ها ي پرورش گل و گياه وميزان مهاجرت معکوس به روستا114
شکل 4-64 پرورش گل و گياه و ميزان مشارکت روستاييان115
شکل 4-65 محل متمرکز عرضه توليدات پرورش گل و گياه و ميزان جذب گردشگر116
شکل 4-66 ميزان تاثير پرورش گل و گياه بر کالبد روستا118
شکل 4-67 پرورش گل و گياه و توسعه روستاهاي بخش مرکزي118
شکل 4-68 مکانهاي پرورش گل و گياه در روستاي جيتو119

چکيده
شهرستان پاکدشت که از جنوب رشته کوه البرز به طرف دشت کشيده شده و به دليل وجود رودخانه جاجرود و همچنين خاک حاصلخيز آن، محيط مناسبي را براي کشاورزان، بخصوص براي پرورش گل و گياه است. همين عوامل در کنار اقليم مساعد و بارندگي نسبتاً مناسب، باعث شده است که پرورش گل و گياه در سالهاي اخير به منزله يک شغل جدي در بين مردم اين شهرستان دنبال شود. بخش مرکزي شهرستان پاکدشت پرورش گل و گياه را به عنوان يک شغل اصلي انتخاب کرده اند و امروزه نقش عمده اي در بازارهاي گل وگياه داخل و حتي خارج از کشوردارند. اين تحقيق با استفاده از روش توصيفي- تحليلي، با بهره گيري از منابع اسنادي همراه با مطالعات ميداني و به تعيين نقش پرورش گل و گياه در توسعه روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت وبررسي و شناسايي موانع ومشکلات موجود در پرورش گل وگياه پرداخته است. جامعه آماري اين تحقيق فوق کليه روستاهاي داراي پرورش گل و گياه دربخش مرکزي شهرستان پاکدشت بوده که شامل 6 روستا مي شود . در اين روستاها تعداد 470 گلخانه سنتي و مکانيزه وجود دارد. نتايج تحقيق نشان مي دهد که با توجه به سابقه پرورش گل و گياه در محدوده مورد مطالعه و گسترش اين فعاليت پرورش گياه دربعد اقتصادي موجب افزايش قابل توجه درآمد و نيز افزايش اشتغال و در بعد اجتماعي موجب ماندگاري جمعيت در روستا و مهاجرت معکوس شده است.
واژگان کليدي: پرورش گل و گياه، توسعه اقتصادي – اجتماعي ، بخش مرکزي شهرستان پاکدشت
مقدمه
در کشورهاي کم درآمد، بخش کشاورزي به دليل گستردگي و پيوندهاي قوي با ساير بخش‌هاي اقتصادي، به عنوان موتور و محرک اوليه رشد اقتصادي عمل مي نمايد. کشاورزي در اين کشورها بيشترين سهم نيروي کار را به خود اختصاص داده و با 68 درصد اشتغال و 24 درصد توليد ناخالص داخلي جايگاه ويژه‎اي دارد. اغلب جمعيت فقير به طور مستقيم به اين بخش وابسته بوده و از طريق کشاورزي گذران زندگي مي کنند. افزايش ميزان بهره وري دربخش کشاورزي باعث ارزان تر شدن مواد غذايي شده و کمک قابل توجهي به اقتصاد خانوارهاي فقير مي‌کند. همچنين کشاورزي نوين با اشتغال بيشتر در واحدهاي فرآوري همراه شده و عرضه خدمات و نهاده‌هاي بيشتري را در بازار به دنبال دارد. اين روند به شکل غير مستقيم به ايجاد اشتغال در مزارع منجر شده وبه اين ترتيب بخش کشاورزي بطور مستقيم از طريق توليد بيشتر و صادرات به صورت غير مستقيم از طريق افزايش تقاضا براي خدمات وکالاهاي صنعتي در جوامع روستايي، به رشد اقتصادي کمک نموده ودر نتيجه موجب خلق فرصتهاي شغلي جديد مي گردد. به طورکلي رشد کشاورزي به صورت غير مستقيم به بهبود وضعيت خانوارهاي شهري و روستائي کمک کرده وبا افزايش دستمزدها، کاهش قيمت مواد غذايي و تقاضاي بيشتر براي کالاها وخدمات واسطه اي همراه مي‎شود. شهرستان پاکدشت يکي ازقطبهاي توليد گل وگياه درکشور است و قرار گرفتن آن در محور مهم و ترانزيتي امام رضا (ع) اين شهرستان را به يکي از مناطق پرتردد و البته مهم کشور تبديل کرده که در صورت توجه و بهره برداري صحيح از منابع آن مي توان رشد و توسعه بيش از پيش اين منطقه را شاهد بود. درکل کشور پنج هزار هکتار اراضي تحت کشت گل و گياه و گياهان گلخانه اي است که حدود يک پنجم آن متعلق به شهرستان پاکدشت بوده و توليدبيش از ??? ميليون گل شاخه بريده وتنوع محصولات زارعي و باغي نشان ازظرفيت وپتانسيل اين شهرستان در بخش صنعت وکشاورزي است. درحال حاضر نيازمندي گل و گياه تهران و بسياري ازنقاط کشوراز اين شهرستان تأمين شده و از ديگر مزيتهاي اين شهرستان وجود اراضي مستعد و زمينهاي کشاورزي است که از لحاظ کمي وکيفي در توليد محصولات زراعي و باغي مناسب بوده و اين ظرفيتها با افزايش سطح زيرکشت اراضي کشاورزي و ارائه تسهيلات به کشاورزان و فعالان اين عرصه، زمينه را براي رشد هرچه بيشتر اين بخش فراهم کرد. لذا اين پايان نامه درتلاش است نقش پرورش گل وگياه رادرتوسعه روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت مورد بررسي قرار دهد و اين پايان نامه در پنج فصل زير تدوين شده است:
فصل اول: کليات تحقيق که شامل بيان مسئله، اهميت و ضرورت تحقيق، اهداف تحقيق، سوالات تحقيق، فرضيه تحقيق، موانع و محدوديت هاي تحقيق و واژه ها و مفاهيم مي باشد.
فصل دوم: مرور منابع، ادبيات تحقيق و پيشينه تحقيق
فصل سوم: روش اجراي تحقيق، مواد و روش
فصل چهارم: تجزيه تحليل داده ها و يافته هاي تحقيق مي باشد. دراين فصل يافته هاي توصيفي تحقيق مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است.
فصل پنجم: آزمون فرضيه ها، بحث، نتيجه گيري و پيشنهادات مي باشد.

1-1 بيان مسئله
امروز صنعت توليد گل و گياهان زينتي به يکي از سودآورترين صنايع تبديل شده است. به طوري که بدين شکل سالانه ميلياردها دلار سود نصيب کشورهاي عمده توليدکننده گل ها و گياهان زينتي مي شود. اما با اين حال، در شرايطي که توليد گل و گياه با توجه به ويژگي هاي جغرافيايي و آب و هوايي کشور، يک زمينه کاري مناسب براي ارزآوري و ايجاد اشتغال پايدار به شمار مي آيد اما اين صنعت تا رسيدن به نقطه مطلوب فاصله بسيار زيادي دارد و کشت و پرورش گل هاي زينتي در کشور به عنوان يک محصول صادراتي و ارزآور، سابقه اي طولاني ندارد. با اين وجود امروزه با توجه به بازارهاي پرمنفعت خارجي، اين صنعت توجه صادرکنندگان گل و گياه را به خود جلب کرده است که در اين ميان، موقعيت ايران به دليل قرار داشتن در کنار کشورهاي پرمصرف گل وگياه از اين نظر، حائز اهميت است و همسايه هاي شمالي وجنوبي ايران از خريداران بسيار خوب و بازارهاي مناسبي براي گل هاي زينتي هستند.
در شهرستان پاکدشت شرکت تعاوني گل و گياه در سال 1378 توسط عده اي از توليدکنندگان گل و گياه شهرستان پاکدشت به ثبت رسيده وتوليد گل و گياه در شهرستان پاکدشت سابقه اي 75 ساله دارد. اکثر توليد کنندگان گل و گياه شهرستان قبلا در تهران و شهرستانها به پرورش گل و گياه مشغول بوده اند، اما بعد از پيروزي شکوهمند انقلاب اسلامي گل و گياه در شهرستان روز به روز گسترش يافته و در حال حاضر شهرستان پاکدشت با مساحتي حدود 900 هکتار پرورش گل و گياهان فضاي سبز و بذر و نهال و حدود 1000 نفر توليد کننده، بعنوان بزرگترين مرکز پرورش گل و گياه ايران محسوب مي شود.
بخش مرکزي شهرستان پاکدشت نيز از اين امر مستثني نبوده و باتوجه به شرايط جغرافيايي خاص منطقه و بهره برداري از برخي زمينها بصورت باغات گل و گياه در سالهاي اخير با مشکلاتي مواجه بوده و با رفع اين مشکلات در بلند مدت مي تواند در توسعه اقتصادي بخش مورد نظربسيار اثرگذار باشد. لذا تحقيق حاضر در تلاش است نقش پرورش گل و گياه را در توسعه روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت مورد تحليل و بررسي قرار داده و در صدد پاسخ به سوال اصلي زير باشد :
پرورش گل و گياه تا چه حد درتوسعه روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت نقش داشته است؟
1-2 اهميت و ضرورت تحقيق
ايران كشوري چهار فصل است، آن زمان كه در شمال اين سرزمين تاريخي برف بر زمين مي‌نشيند، در جنوب كشور موسم پرورش گل‌هاي زينتي است. اين ويژگي كشور بستر بسيار مناسبي براي پرورش گل و گياه و به تبع آن توسعه اشتغال در اين بخش است اما متاسفانه با وجود استعدادهاي بالقوه در ايران كه به دليل آب و هوايي خشك و نيمه خشك به چشم مي‌خورد، اما سهم آن در تجارت جهاني گل و گياهان زينتي كه سالانه بالغ بر چندين ميليارد دلار است، ناچيز است. اين مشكلات كه سال‌ها به آنها اشاره مي‌شود، مانع بزرگي براي بهره‌گيري بهينه از استعدادهاي موجود در زمينه پرورش و صادرات گل و گياهان زينتي است. كمتر كشوري در جهان يافت مي‌شود كه مانند ايران داراي تنوع اقليمي باشد، به طوري كه در ايران هفت هزار گونه گياهي وجود دارد كه 10 تا 27 درصد آن انحصاري است. اذعان مسوولان و صاحب‌نظران به استعدادهاي بالقوه ايران در زمينه گياهان زينتي و دارويي، نشان مي‌دهد كه در اين سرزمين چه استعدادهاي بالقوه‌اي در دسترس عموم مردم است كه از نظرها پنهان مانده و حاضر به بهره‌گيري از آنها در راستاي دستيابي به اهداف ملي خود نشده‌ايم. شرايط مناسب در کشت گل و گياه درشهرستان پاکدشت و بخش مرکزي آن نيز با توجه به عدم توسعه اقتصادي اين مناطق نسبت به مشاغل کشاورزي ديگر خود باعث اشتغال و توسعه اقتصادي اين منطقه شده است لذا مطالعه در اين زمينه ضروري مي باشد.
1-3 اهداف تحقيق
مهمترين اهداف تحقيق حاضر به شرح زير است:
– تعيين نقش پرورش گل و گياه در توسعه اقتصادي روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت
– تعيين نقش پرورش گل و گياه در توسعه اجتماعي روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت
– تعيين و شناسايي موانع و مشکلات پرورش گل و گياه در روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت
– ارائه راهکارهاي لازم در جهت رفع مشکلات موجود در پرورش گل و گياه محدوده مورد مطالعه
1-4 سوالات تحقيق
سوالهاي اين تحقيق به شرح زير مي باشد:
– پرورش گل و گياه درتوسعه اقتصادي(اشتغال ودرآمد) روستاهاي بخش مرکزي شهرستان پاکدشت تاچه حد نقش داشته است؟
– پرورش گل و گياه درتوسعه اجتماعي (تثبيت جمعيت، مهاجرت معکوس ، مشارکت) تا چه حد نقش داشته است؟
1-5 فرضيه هاي تحقيق
پرورش گل وگياه درافزايش درآمد و ايجاد اشتغال روستاييان بخش مرکزي شهرستان پاکدشت نقش داشته است.
پرورش گل وگياه درماندگاري روستاييان و افزايش مشارکت آنها نقش داشته است.
1-6 موانع و محدوديت هاي تحقيق
هر تحقيقي مشکلات مخصوص به خود را دارد. در اين تحقيق نيز مشکلاتي وجود داشته که برخي از آنها به شکل زير مي باشد:
– عدم همکاري برخي از سازمانها و ادارات در ارائه اطلاعات مربوط به گلخانه ها و پرورش دهندگان گل
– عدم وجود اطلاعات منسجم در زمينه تعداد پرورش دهندگان گل و گياه در مناطق روستايي
– عدم همکاري برخي از گلخانه داران در ارائه اطلاعات اقتصادي (ميزان درآمد و فروش ساليانه و غيره)
1-7 واژه ها و مفاهيم
گلخانه
اصطلاح گلخانه به ظاهر محيط هاي بسته و کنترل شده را که تنها به پرورش گل اختصاص دارد، تداعي مي‎کند، در صورتيکه امروزه در گلخانه ها به جز انواع گل ها و گياهان گلداني و زينتي، سبزيجات و صيفي جات و پاره اي از ديگر محصولات زراعي کاشته مي شود که بحث گلخانه در اين مجموعه، بيشتر به همين معنا معطوف است (انتصاري و همکاران، 1386، ص4).
مفهوم گلخانه
به ساختماني اطلاق مي شود كه با مواد شفاف براي عبور طبيعي نور جهت رشد و نمو گياهان پوشانده شده است. اين ساختمان بطور مصنوعي گرم مي‌شود و با ديگر ساختمان هاي مناسب پرورش گياه مثل شاسي‌هاي سرد و بسترهاي گرم متفاوت است زيرا ارتفاع و اندازه كافي براي كاركردن فرد در داخل آن وجود دارد (شکري، 1385، ص22) .
گل و گياه
گُل به دسته اي از گياهان زينتي اطلاق ميشود كه بصورت شاخه بريده آپارتماني، فصلي، نشائي، درخت و درختچه تقسيم بندي مي شودو پيشينه وتجربه ايرانيان بيش از سه هزار سال دركار گل و گياه مي باشد ضمن اينكه ائمه اطهار نيز بر اهميت و ارزش گل و گياه تاكيد داشته اند. ترويج فرهنگ گياه پروري و درختكاري، گستري فضاي سبز و اشاعه فرهنگ زيبا شناسي از دير باز در ايران زمين رواج داشته است. گل آرام بخش و تسكين دهنده دل ها و زيبايي بخش محيط زيست و روح انسان است و زندگي در مجاورت گل و گياه براي انسان اثرات مفيد روحي و رواني فراوان دارد و نقش عمده اي بر كاهش استرس ها بر انسان دارد و پزشكان روان شناس براي درمان بيماراني كه داراي مشكلات ذهني مي باشند ازگل و گياه درماني استفاده مي نمايند. خداوند طبيعت را با گلهاي رنگارنگ و دلفريب آراسته و همه اين زيبايي ها را به ما ارزاني داشته است تا لحظات عمر خود را در كنار گلها و گياهان بخوبي سپري نمائيم و به پروردگار و توانايي هاي او بينديشيم و تبسم وزيبايي سحرانگير گُل، هديه است بسي دل انگيز درجشن شكوه بهار، گل پيام الهي را به طبيعت سبزمژده مي دهد وعشق را در دل پرآوازه بهار شكوفا مي سازد(ويکي پديا، 1393).
توسعه
ـ توسعه فرآيندي است که به ظهور دنيايي نو مي انجامد. در حالي که رشد اقتصادي ممکن است افزايش کمي و يا حتي کاذبي باشد که در سطح توليد، توزيع، مصرف و يا درآمد يک جامعه و يا يک ملت در طول مدت زماني مشخص حادث مي شود (کامران، 1374، ص 42).
روستا
ــ روستا مبدا تقسيمات کشوري است که از لحاظ زيستي (وضع طبيعي، اجتماعي، فرهنگي و اقتصادي) همگن بوده، اکثريت ساکنان واقعي آن – به طور مستقيم و غير مستقيم-به يکي از فعاليتهاي زراعي، دامداري، باغداري و به طور اعم صنايع دستي و صيد يا ترکيبي از اين فعاليتها اشتغال داشته باشند در عرف به عنوان ده، آبادي، دهکده يا قريه ناميده مي شود (پاپلي يزدي و ابراهيمي، 1381، ص 22).
توسعه اقتصادي
توسعه اقتصادي عبارت است از افزايش پي در پي ظرفيت هاي توليدي در يک جامعه که براساس تکنولوژي هاي دروني و دلالت بر تحول در چگونگي توليد و تجديدنظر در تخصيص منابع و نيروي کار در رشته هاي مختلف دارد (پاپلي يزدي، ابراهيمي، 1381، ص 44)
در تعريف توسعه اقتصادي جاناتان لمکو بيان مي دارد: توسعه اقتصادي اصطلاحي است عام که در مورد شماري از مطالب گوناگون بکار مي رود. اين مطالب گسترش دامنه کاربرد سرمايه را در بر مي گيرد. توسعه اقتصادي مستلزم تحولات ساختاري به گونه اي است که توليد کالا و خدمات به صورت انبوه افزايش يابد (ازکيا، 1384، ص57).
توسعه اجتماعي
توسعه اجتماعي بيانگر پديده بهزيستي كليه افراد جامعه است و بهزيستي كمي و قابل اندازه گيري نيست.
توسعه اجتماعي يكي از ابعاد اصلي پروسه توسعه و بيانگر كيفيت سيستم اجتماعي در راستاي دستيابي به عدالت اجتماعي، ايجاد يكپارچگي و انسجام اجتماعي، افزايش كيفيت زندگي و ارتقاء كيفيت انسانها مي باشد (كلانتري211:1377).
2-1 پيشينه تحقيق
مطالعات توسعه روستايي پس از جنگ جهاني دوم به آرامي با توسعه اجتماعي آغاز شد و جنبش توسعه اجتماعي در خلال دهه 1950 بسرعت گسترش يافت.
ــ ميسرا1 (1980) برد و جنبه اي بودن توسعه شديداً مي تازد و معتقد است توسعه شهري، روستايي، صنعتي، کشاورزي و. . . بايد با در نظر گرفتن شرايط در اولويت قرار گيرند و تأکيد صرف بر هريک از آنها باعث انحراف مسير توسعه خواهد شد ميسرا معتقد به الگوي مراکز رشد به عنوان مطلوبترين راهبرد توسعه روستايي مي باشد و با تأکيد بر توسعه روستايي متکي بر بنيان قوي صنعتي که همزمان توسط دولت و مردم انجام مي شود. الگوي توسعه خويش را بيان مي گذارد و اصلاحات ارضي در روستاها را امري ضروري مي داند(مطيعي لنگرودي،1383، ص 98).
ــ تودارو2 (1980) معتقد است که توسعه و رشد بخش کشاورزي به عنوان موتور و محرکه اصلي توسعه روستايي است و علت آن را اشتغال بيش از 80 درصد جمعيت روستايي جهان سوم به طور مستقيم و غير مستقيم درفعاليتهاي کشاورزي مي داند(مطيعي لنگرودي،1383، ص 98).
اسماعيل پور،(1389) ، در پژوهش خود نقش محصولات كشاورزي با تأكيد بر زعفران در توسعه روستايي شهرستان كاشمر(دهستان بالاولايت) بيان داشته زعفران به عنوان گرانبهاترين محصول كشاورزي و دارويي جهان از جمله گياهاني است كه با توجه به مقاومت خوددر برابر خشكي، نياز به آب كم، قابليت نگهداري بالا، عدم فساد پذيري و اثرات اشتغال زايي ودرآمدزايي بالا و ارز آوري در كشور و بخصوص در استان خراسان بزرگ بويژه مناطقي كه محدوديت مبادرتهاي صنعتي و پروژه هاي عمراني دارند، توجه به امر توليد و توسعه كاشت زعفران به عنوان يك محصول استراتژيك امري ضروري و حياتي درمي باشد. ” در اين مقاله اثرات اقتصادي زعفران بر توسعه روستايي، رفاه و امنيت، اشتغال زايي، افزايش در آمد، تثبيت جمعيت و كاهش مهاجرتهاي بي رويه به سمت شهر در بخش مركزي (دهستان بالا ولايت) به وضوح محسوس است و دهستان بالا ولايت موقعيت مناسبي از لحاظ شرايط اقليمي، آب و خاك مناسب براي كاشت زعفران در مقياس وسيع را دارا مي باشد.
دريانيوز، (1392)، در گزارش خود به نقل از رئيس اتحاديه پرورش دهندگان گل و گياه استان مازندران بيان داشته يکي از قابليت هاي مهم و اساسي استان مازندران کشت و پرورش انواع گل و گياه زينتي است و اين استان در اين زمينه به عنوان استان برتر کشور در زمينه پرورش انواع گل و گياهان زينتي شهرت يافته است توليد سالانه ???ميليون شاخه انواع گل در مازندران و جايگاه نخست مازندران از اين حيث درکشور به عنوان مزيت بالاي اقتصادي اين استان فقط درحد توليدات براي بازارهاي داخلي باقي مانده است و مقدار بسيار کمي از آن (? ميليون شاخه گل) سالانه به خارج صادر مي شود که در مقابل توليد ???ميليون شاخه اي اين ميزان صادرات بسيار ناچيز است.
امين پور (1392)، درگزارش خود بيان داشته با توجه به ارزش اقتصادي، ارزآوري مناسب و اشتغال زايي صنعت پرورش گل و گياه، بايد از اين صنعت با جهت گيري صادراتي حمايت شود و امکان صادرات گسترده براي فعالان اين عرصه فراهم شود.
ابطالي (1392)، درپژوهشي تحت عنوان وضعيت پرورش گل و گياه در استان مازندران بيان داشته که ارزش کلي کشت گل و گياه در استان مازندران هزار و ??? ميليارد ريال است و دولت به منظور حمايت بيشتر از گلخانه داران مازندران در سال جاري ???ميليارد ريال وام و تسهيلات بانکي اختصاص داده است. وي با مطلوب دانستن کشت انواع گل و گياه در مازندران به دليل آب و هواي مساعد اضافه مي کند با اجراي طرح تبديل گلخانه هاي درجه ? و ? در استان به درجه يک و مدرن علاوه بر افزايش کيفيت توليد، ميزان صادرات گل و گياه در استان افزايش خواهد يافت که در اين زمينه اقدامات مقدماتي براي اجراي اين طرح در حال انجام است.
اسکندري (1392) درگزارش خود بيان داشته بهره‌گيري از توانمندي‌ها و مزيت‌هاي موجود، مستلزم استفاده از فناوري‌هاي نوين بوده و درصورت تحقق آن، ميزان توليد گل و گياهان زينتي استان افزايش قابل توجهي يافته و با توجه به فعاليت شماري از بهره برداران دربخش توليد گل وگياه استان، ايجاد مركز اطلاع‌رساني جهت تبادل اطلاعات آنان الزامي مي باشد.
عليدوستي (1392) ، در گزارش خود بيان داشته شهرستان پاکدشت که به معدن گل و گياه کشور شهرت دارد، لذت همراهي عشاير نجيب را نيز درک مي کند تا در کنار 45 اثر تاريخي زيبا و ديدني، شهرستان منحصر به فردي را رقم بزند وجود بيش از 50 اثر تاريخي و مکان گردشگري، باغات و گلخانه هاي پرورش گل و گياه، روستاي هدف گردشگري توچال و ميراث معنوي عشاير پاکدشت، اين شهرستان را داراي چشم اندازي خوب در عرصه گردشگري کرده است.
عظيمي،(1390) ، در مقاله خود در نشريه پرورش گل و گياه بيان داشته كشور ايران با برخورداري از اقليم‎هاي متفاوت از نظر مجموعه گياهي (فلور گياهي) اعم از درختان و درختچه هاي باغي و زينتي وانواع گلها، يكي از كشورهاي غني جهان به شمار مي رود وامكان كشت و پرورش گلها و گياهان زينتي در هواي آزاد وشرايط حفاظت شده (گلخانه هاي شيشه اي و پلاستيكي) استعدادهاي فراواني براي ورود به بازار جهاني گل و گياه رادارا مي باشد.
2-2 ادبيات تحقيق
2-2-1 نظريه هاي توسعه
مطالعات پيرامون توسعه چنان وسيع است که گردآوري تمامي نظريات نه تنها امکان پذير نيست بلکه حتي پژوهشگران را به هنگام انتخاب تقدم نظريه ها چه از لحاظ زمان ارائه و يا اهميت نظريه و يا ترتيب موضوعي آن با سردرگمي بسيار مواجه مي کند لذا در اين جا به برخي از نظريات اشاره مي شود.
ــ روستو
تئوريهاي خود را در سال 1960 باانتشار کتاب مراحل توسعه اقتصادي يک مانيفيست غيرکمونيستي اعلام داشت برداشت وي از تحول کشورهاي جهان سوم موئد نگرش نظريه پردازان توسعه‎اي بود که گرايش به مکتب تحول و تکامل داشتند روستو معتقد است که تمامي جوامع بشري يا به عبارتي تمام کشورهاي دنيا در روند توسعه مراحلي را طي مي کنند که عبارتند از مرحله جامعه سنتي، مرحله مقدماتي، مرحله خيز، مرحله بلوغ و مرحله مصرف انبوه (دورفمان،1991، به نقل ازمطيعي لنگرودي،1383،ص 118).
ــ مايکل تودارو
از نظر وي اگر قرار است که توسعه ملي در کشورهاي جهان سوم واقعيت پذيرد بايد تعادل بهتري بين توسعه روستايي و شهري ايجاد شود چون اکثر پروژه هاي داراي اولويت دهه هاي 1950 و 1960 بر نوسازي و توسعه بخش شهري متمرکز بود لذا در سالهاي آينده بايد تاکيد بيشتري برگسترش امکانات اقتصادي و اجتماعي در مناطق روستايي شود. تودارو سه شرط لازم براي موفقيت استراتژي توسعه روستايي و کشاورزي را اصلاحات ارضي سياستهاي حمايتي وهدفهاي توسعه هماهنگ مي داند (تودارو به نقل ازمطيعي لنگرودي،1383، ص 128).
ــ آرتور لوئيز
از جمله افرادي است که با استفاده از دوگانگي اقتصادي يعني وجود بخش مدرن و سنتي و وجود بخش عظيمي از عرضه نيروي کار در بخش سنتي نظريه خود را پايه گذاري مي کند وي کشاورزي را اساس و محور توسعه مي داند وي معتقد است فرايند توسعه تکنولوژيکي در بخش صادراتي ممالک توسعه نيافته صرفاً به سود کارگران کشورهاي پيشرفته است. کشورهاي توسعه نيافته اي که نسبت به جمعيت خود از منافع ناکافي کشاورزي برخوردار هستند، بايد به صادرات کالاهاي ساخته شده و واردات محصولات کشاورزي روي آورند (لوئيز به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 98).
ــ جون رابينسون
نخستين کسي است که اصطلاح بيکاري پنهان را بکار برده است. بيکاري پنهان در کشورهاي توسعه نيافته با شدت بيشتري در نواحي روستايي ديده مي شود. در نظر رابنيون کشاورزي مولد دهقاني، اساس توسعه است او معتقد است که صنعت بايد در خدمت کشاورزي قرار بگيرد و توليد محصولات کشاورزي را ضروري ترين وسيله براي قطع وابستگي سياسي کشورهاي جهان سوم از سلطه گران غربي مي‎داند (رابينسون به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 101).
ــ ميسرا
يکي از مشهورترين نظريه پردازان توسعه روستايي است که در دهه 1980 نظريات خود را در مورد توسعه جهان سوم مطرح کرده است. او از روشهاي جديد توسعه صحبت مي کند که اين روشها داراي ضوابط زير مي باشد:
بايد توسعه حالت دو قطبي را تضعيف کند، بايد جهت گيري آن مشکلات فقر را رفع نمايد. بايد باعث پيشبرد رشد اقتصادي شود. الگوي توسعه ميسرا داراي فاکتورهاي زير مي باشد.
قطع وابستگي يک طرفه و ايجاد وابستگي متقابل، تغيير ساختارهاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي در جامعه: الگوي توسعه در هر جامعه اي بايد براساس ميراث فرهنگي، منابع و مراحل توسعه لازم و غيره موجود در آن کشور انتخاب شود، صنعتي کردن روستا، توسعه همه جانبه روستايي (ميسرا به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 78).
ــ ويتز
از جمله پيروان مکتب رهووت3 است که به طرفداران نظريه توسعه همه جانبه روستايي معروف مي باشد وي توسعه را ثمره مجموعه اي از فعاليتها مي داند که توسط افراد داوطلبي که از امکانات شخصي خويش استفاده مي کنند و نيز توسط دولتهايي که به وسيله اعمال قانون از امکانات عمومي استفاده مي کنند آغاز مي شود (حامد مقدم، 1370، به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 298).
ــ فريدمن و ويور
از نظريه پردازان بنام نظريه جماعات روستايي(اگروپولتين) هستند. اين نظريه بر سه محور زير استوار است، همکاري و خود ياري داوطلبانه، جمعات روستايي يا ناحيه اگروپولتين روش توسعه غير متمرکز، يا توسعه از پايين به بالا (آسايش، 1373،ص 51).
فريد من معتقد است که نيل به توسعه بر مبناي بخشهاي اگروپولتين بايستي از طرق زير صورت گيرد:
ايجاد گوناگوني اقتصاد داخلي به منظور افزايش توليد صنايع، پيشرفت درآمد آموزش اجتماعي و وسعت بخشيدن به بازارهاي ناحيه اي (فريدمن و ورکليف، 1985، به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 15).
ــ ساليما عمر
از جمله متفکران دهه اخير است که نظريه او از جهاتي با نظريه ميسرا شباهت دارد. نظريه ساليما عمر يک نظريه مشارکتي است و توسعه را صرفاً از طريق مشارکت مردم و توسعه از پايين به بالا ميسر مي داند (حامد مقدم، 1372، به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 74).
ــ عبيدالله خان
معتقد است نابودي فقر و بالا بردن سطح کيفيت زندگي توده هاي فقير، هدف اصلي و اساس توسعه مي باشد. به نظر وي بحران کنوني تشديد فقر يک واقعه صرفا ناگوار نيست، بلکه پيامد کنار گذاشتن اکثريت روستائيان از برنامه ريزي و فرآيند هاي توسعه، اجتناب از اصلاحات ساختي و نهادي از جمله اصلاحات ارضي و تاکيد بر افزايش توليد است (مطيعي لنگرودي،1383، ص 88).
توسعه روستايي در هر کشوري در قالب الگوهايي که بر گرفته از ايدئولوژي حاکم و مورد پذيرش سردمداران و بهره مندان توسعه است، انجام مي پذيرد. استراتژيها و يا الگوهاي توسعه روستايي در سه گروه کلي دسته بندي مي شوند تکنوکراتيک، اصلاح طلبانه (رفورميست) و راديکال.
ــ استراتژي تکنوکراتيک
تکنوکراتيک از لغت Technique به معني فن و اسلوب گرفته شده است و مي توان آن را فن محوري معني نمود طبق اين طرز تفکر مشکل اساسي و نهايي توسعه، مشکل مديريت به معني عام کلمه است در ديدگاه تکنوکراتيک هدف اصلي افزايش محصول است و جهت نيل به اين مقصود در سطح وسيعي از وسايل فني و سرمايه بر پايه تکنولوژي پيشرفته استفاده مي شود (ديکسون، 1992، به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 59).
ــ استراتژي اصلاح طلبانه
اين شيوه توسعه روستايي به توزيع درآمد در ميان بعضي از بخشهاي ويژه جامعه به ويژه دهقانان متوسط نظر دارد. در اين سيستم تلاشهايي به منظور ايجاد تعادل ميان امر برابري بيشتر در جامعه و رشد توليدات کشاورزي از طريق دگرگوني در ارائه نهاده هاي کشاورزي صورت مي گيرد. ايدئولوژي همراه با اين نوع توسعه روستايي معمولا از انواع ايدئولوژي ملي گرايانه و گاهي نيز مردم پسند است (ازکيا، 1370، ص 142).
ــ استراتژي راديکال
در لغت به معناي اساسي، بنيادي و ريشه اي و نيز بر طرفداران اصلاحات اساسي يا انقلاب اطلاق مي شود. اهداف استراتژي راديکال عبارتست از مشارکت بيشتر مردم، برابري اقتصاد و رشد سريعتر (بني‎هاشم، 1373، به نقل از مطيعي لنگرودي ،1382،ص 22).
سياستهاي توسعه روستايي راديکال، براي ايجاد برابري و عدالت در جامعه روستايي به راههاي زير تأکيد دارند:
– اجراي ريشه اي اصلاحات ارضي و در نتيجه کاهش قابل ملاحظه نابرابري درآمد در بين توده روستايي
– به کار گرفتن ارگانهاي دولتي محلي روستاها و شاخه هاي حزب سياسي به عنوان ابزار اصلي براي شناسايي و اجراي طرحها و پروژه هاي دولتي در نواحي روستايي (شبيرچيما، 1370، به نقل از مطيعي لنگرودي،1383، ص 86).
2-2-2 نظريه‎هاي توسعه اقتصادي
پرفسور جرالدمي ير معتقد است ارائه تعريفي دقيق و جامع از توسعه اقتصادي بسيار مشکل است. بنابراين وي توسعه اقتصادي را چنين تعريف مي کند:
“فرآيندي که موجب آن درآمد واقعي سرانه در يک کشور در دوراني طولاني افزايش يابد”. منظور از فرآيند روابط علت و معلولي و بهم پيوسته، عمل نيروهاي معيني در طول زمان است.
مي ير معتقد است که افزايش درآمد ملي واقعي سرانه به تنهايي شرط کافي براي توسعه نمي باشد زيرا توسعه اقتصادي بايد همراه با افزايش رفاه اقتصادي باشد و افزايش درآمد ملي سرانه تنها يکي از عوامل مهم رفاه اقتصادي است و نه همه آن. زيرا افزايش رفاه اقتصادي علاوه بر افزايش درآمد واقعي سرانه به توزيع مناسب و مطلوب درآمد بستگي دارد. چرا که ممکن است درآمد ملي افزايش يابد ولي توزيع مناسب آن منجر به تجمع درآمد در دست عده اي خاص شود که اين به معناي توسعه و افزايش رفاه اقتصادي نيست.
جاناتان لمکو بيان مي دارد: توسعه اقتصادي اصطلاحي است عام که در مورد شماري از مطالب گوناگون بکار مي رود. اين مطالب گسترش دامنه کاربرد سرمايه را در بر مي گيرد. توسعه اقتصادي مستلزم تحولات ساختاري به گونه اي است که توليد کالا و خدمات به صورت انبوه افزايش يابد. البته لمکو در برداشت خود از توسعه اقتصادي تنها افزايش توليد را هدف قرار داده است، در حالي که در بسياري از کشورهاي در حال توسعه افزايش توليد و کاربرد ماشين آلات منجر به افزايش بيکاري و کاهش ميزان اشتغال شده است. بنابراين



قیمت: تومان


پاسخ دهید