دانشگاه پيام نور – واحد گرمسار
پايان نامه جهت دريافت مدرک کارشناسي ارشد
تربيت بدني -گرايش عمومي
عنوان پايان نامه :
رابطه هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان تربيت بدني شهرستان خواف
استاد راهنما :
دکتر لقمان کشاورز
استاد مشاور :
دکترطاهره موسوي راد
نگارش :
آرزو قادري
آبان ماه 1393
تقديم به:
رهروان علم ودانش بويژه دانش پژوهان
و دانشجويان تربيت بدني و علوم ورزشي

پدر و مادرم به خاطر هدايت فرزندانشان در جهتگيري عقلاني
خانوادهام به خاطر اينکه در سرتاسر زندگي يار و غمخوارم بودند.
بسم الله الرحمن الرحيم
حمد و سپاس بيکران به درگاه پروردگاري که در صحيفه ي دل بندگانش نور معرفت آفريد. يگانه خالقي که با نيروي بيکران خويش انسان را با علم و دانش آشنا ساخت و علم و عقل را زينتي براي انسان قرارداد. خدايي که بيکرانه علم از اوست و از اين بيکرانه جرعه اي نيز به من نوشانيد. سپاس ايزدي را سزاست که نيروي جهد و کوشش را به بندگان ارزاني فرمود و قلم را زيور محفل عاشقان و عارفان ساخت.
اکنون که در سايه سار الطاف الهي پژوهش حاضر به پايان رسيده، برخود لازم مي دانم مراتب امتنان خود را به اساتيد بزرگواري که از محضرشان کسب فيض نموده ام، تقديم بدارم:
از استاد بزرگوار و ارزنده جناب آقاي دکتر لقمان کشاورز که راهنمايي اين پايان نامه را بر عهده داشتند و در تمام مراحل اين پژوهش از راهنمايي هاي عالمانه ايشان بهره فراوان بردم.
همچنين از استاد مشاور محترم و بزرگوار، سرکار خانم دکتر طاهره موسوي راد، که با يادآوري نکات بسيار ظريف و راهگشا سعي بر رفع معايب اين تحقيق داشتند صميمانه تشکر مينمايم.
از تمام دوستان و همکلاسياي عزيزم و هم چنين معلمان تربيت بدني که دلسوزانه من را در اجراي تحقيق ياري نمودند قدرداني نموده و آرزوي توفيق روز افزون براي آن سروران دارم.
در نهايت از صميم قلب به پدر و مادر عزيزم تشکرم را ابراز مينمايم.
آرزو قادري
آبان 93
چکيده
هدف از پژوهش حاضر رابطه هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان تربيت بدني بود.جامعه آماري تحقيق شامل 100 نفر از معلمان تربيت بدني شهرستان خواف بود و روش نمونه گيري آماري به صورت کل شمار و حجم آن برابر با حجم جامعه در نظر گرفته شد، که 50 دبير زن و 50 دبير مرد را شامل مي شد. براي دستيابي به اهداف تحقيق، از پرسشنامه هوش هيجاني سيبريا شرينگ و پرسشنامه سلامت عمومي GHQ استفاده شد، روايي هر دو پرسشنامه به تاييد 13 نفر از متخصصين رسيد و پايايي آنها در يک مطالعه مقدماتي با 30 نفر آزمودني ( معلمان تربيت بدني) مورد بررسي قرار گرفت و پايايي آنها به ترتيب 936/0و 859/0 محاسبه شد. به منظور تجزيه و تحليل اطلاعات جمع آوري شده ، از روش هاي آماري توصيفي و روش هاي آماري استنباطي از جمله کلموگروف -اسميرنوف، t_ استودنت تک نمونه اي، رگرسيون خطي ساده، تحليل واريانس يک راهه، آزمون تعقيبي شفه و توسط 19 spss استفاده شد. يافته هاي تحقيق نشان داد که ميانگين هوش هيجاني دبيران تربيت بدني در سطح مورد انتظار و سلامت عمومي پايين تر از سطح متوسط مورد انتظارمي باشد و براي تمام مقاطع تدريس براساس جنسيت بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان هم بستگي مثبت و معنادار وجود دارد (p<0/01) اما اين همبستگي در مقطع ابتدايي براي معلمان زن معنادار نمي باشد(p>0/05). که براي تمام مقاطع تدريس براساس جنسيت بجز معلمان زن مقطع ابتدايي هوش هيجاني مي توانند بخشي از وواريانس سلامت روان معلمان را به صورت معنادار تبين کنند و ضرايب تاثير براي معلمان مرد مقطع ابتدايي (66/0)،زن مقطع راهنمايي (87/0)،مرد مقطع راهنمايي (1)،زن مقطع دبيرستان (75/0)مرد مقطع دبيرستان (98/0) مي باشد و با توجه به آماره هاي t نشان مي دهد که هوش هيجاني با اطمينان 99 درصد مي تواند تغيرات مربوط به سلامت روان در اين مقاطع با توجه به جنسيت معلمان را پيش بيني کنند و هم چنين شاخص F تحليل واريانس نشان داد که بين هوش هيجاني معلمان رابطه معناداري وجود ندارد ولي از نظر متغير سلامت رواني، مقطع ابتدايي از ديگر مقاطع کمتر بود.
واژگان کليدي: هوش هيجاني، سلامت رواني، معلمان تربيت بدني
فهرست مطالب
فصل اول: کليات تحقيق
1-1 مقدمه………………………………………………………………………………………………………………………….1
1-2 بيان مساله………………………………………………………………………………………………………………….4
1-3 اهميت و ضرورت تحقيق…………………………………………………………………………………………….9
1-4 اهداف تحقيق……………………………………………………………………………………………………………..13
هدف کلي…………………………………………………………………………………………………………………………13
اهداف اختصاصي……………………………………………………………………………………………………………….13
1-5 سوالات تحقيق……………………………………………………………………………………………………………13
1-6 فرضيه ها……………………………………………………………………………………………………………………14
1-7 تعريف اصطلاحات……………………………………………………………………………………………………14
سلامت رواني …………………………………………………………………………………………………………………..14
هوش هيجاني……………………………………………………………………………………………………………………15
دبيران تربيت بدني……………………………………………………………………………………………………………..15
فصل دوم: ادبيات و پيشينه تحقيق
2-1) مقدمه……………………………………………………………………………………………………………………….17
2-2) هيجان………………………………………………………………………………………………………………………17
2-2-1) تاريخچه ي هوش هيجاني……………………………………………………………………………………20
2-2-2) پيامدهاي هوش هيجاني:…………………………………………………………………………………….22
2-2-3 ) رويکردهاي هوش هيجاني………………………………………………………………………………….24
2-2-4) نظريه ها و تعاريف هوش هيجاني…………………………………………………………………………25
2-3) سلامت روان………………………………………………………………………………………………………….31
2-3-1) تعريف……………………………………………………………………………………………………………..31
2-3-2) تاريخچه مطالعات درباره سلامت روان………………………………………………………………….33
2-3-3) ويژگي هاي افراد داراي سلامت روان از ديدگاه روان شناسان…………………………………..35
2-3-4) ويژگي هاي افراد داراي سلامت روان از ديدگاه اسلام……………………………………………..36
2-3-5) اصول سلامت رواني از ديدگاه اسلام……………………………………………………………………..37
2-3-6) ديدگاه ها مختلف در مورد سلامت روان………………………………………………………………..38
2-3-7) سلامت روان از ديدگاه قرآن…………………………………………………………………………………43
2-3-8) فعاليت بدني……………………………………………………………………………………………………….47
2-3-9) ابعاد سلامت……………………………………………………………………………………………………….49
2-3-10) فعاليت هاي بدني و سلامت روان…………………………………………………………………………51
2-3-11) مدل هاي سلامت رواني………………………………………………………………………………………54
2-4) پيشينه ي تحقيق……………………………………………………………………………………………………….57
2-5) نتيجه گيري……………………………………………………………………………………………………………..73
فصل سوم: روش تحقيق
3-1) مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………..75
3-2) روش تحقيق………………………………………………………………………………………………………..75
3-3) جامعه آماري………………………………………………………………………………………………………..75
3-4) نمونه آماري…………………………………………………………………………………………………………76
3-5) روش?هاي گردآوري داده?ها…………………………………………………………………………………….76
3-5-1) مطالعات کتابخانه‌اي………………………………………………………………………………………….76
3-5-2)تحقيقات ميداني………………………………………………………………………………………………77
3-6) قابليت پايايي و روايي ابزار تحقيق………………………………………………………………………….81
3-6-1) تعيين پايايي پرسشنامه ها…………………………………………………………………………………..81
3-6-2) تعيين روايي پرسشنامه …………………………………………………………………………………….82
3-7) روش هاي آماري مورد استفاده براي تجزيه و تحليل داده ها………………………………….83
3-8) روش اجراي تحقيق……………………………………………………………………………………………..83
فصل چهارم: تجزيه و تحليل آماري
4-1 ) مقدمه……………………………………………………………………………………………………………….85
4-2) آمار توصيفي……………………………………………………………………………………………………….85
4-3) آمار استنباطي………………………………………………………………………………………………………89
فصل پنجم: نتيجه گيري و تفسير يافته ها
5-1 مقدمه…………………………………………………………………………………………………………………..105
5-2 خلاصه تحقيق …………………………………………………………………………………………………….105
5-3) بحث و نتيجه گيري……………………………………………………………………………………………..106
5-4) محدوديت هاي در اختيار محقق…………………………………………………………………………….114
5-5 ) پيشنهادات برخاسته از تحقيق………………………………………………………………………………..114
5-6 پيشنهادات براي تحقيقات آينده………………………………………………………………………………..115
فهرست جداول
جدول3-1) جدول مربوط به هرکدام از سؤالات در مؤلفه هاي هيجاني در آزمون
سيرياشرينگ…………………………………………………………………………………………………………………..78
جدول 3-2)جدول مربوط به هر کدام از سوالات سلامت روان……………………………………………80
جدول3-3) نتايج آزمون پايايي…………………………………………………………………………………………82
جدول 4-1) ويژگي هاي جمعيت شناختي نمونه مورد مطالعه………………………………………………85
جدول 4-2) آزمون کولموگروف-اسميرنوف تک نمونه اي متغيرهاي هوش
هيجاني و سلامت عمومي…………………………………………………………………………………………………89
جدول4-3) آزمون t-تک گروهي ميزان هوش هيجاني و خرده مقياس ها………………………………90
جدول 4-4) آزمون t-تک گروهي ميزان سلامت عمومي و خرده مقياس ها…………………………..92
جدول4-5) رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان زن ابتدايي
بر اساس هوش هيجاني………………………………………………………………………………………….93
جدول 4-6) ضرايب رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان
زن ابتدايي بر اساس هوش هيجاني……………………………………………………………………….. 94
جدول 4-7) رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان زن راهنمايي
بر اساس هوش هيجاني…………………………………………………………………………………………94
جدول4-8) ضرايب رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان زن
راهنمايي بر اساس هوش هيجاني……………………………………………………………………………..95
جدول 4-9) رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان زن دبيرستان
بر اساس هوش هيجاني…………………………………………………………………………………………96
جدول4-10) ضرايب رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان
زن دبيرستان بر اساس هوش هيجاني………………………………………………………………………….96
جدول 4-11) رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان مرد
ابتدايي بر اساس هوش هيجاني…………………………………………………………………………………97
جدول 4-12) ضرايب رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان
مرد ابتدايي بر اساس هوش هيجاني………………………………………………………………………….98
جدول4-13) رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان مرد راهنمايي
بر اساس هوش هيجاني…………………………………………………………………………………………..98
جدول 4-14) ضرايب رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني
معلمان مرد راهنمايي بر اساس هوش هيجاني…………………………………………………………..99
جدول4-15) رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان مرد
دبيرستان بر اساس هوش هيجاني…………………………………………………………………………..100
جدول4-16) ضرايب رگرسيون خطي پيش بيني سلامت رواني معلمان مرد
دبيرستان بر اساس هوش هيجاني………………………………………………………………………..100
جدول4-17) تحليل واريانس يک راهه تفاوت هوش هيجاني
معلمان مقطع ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان……………………………………………………………101
جدول4-18) تحليل واريانس يک راهه تفاوت سلامت رواني
معلمان مقطع ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان…………………………………………………………….102
جدول4-19) آزمون تعقيبي شفه براي مقايسه زوج
ميانگين هاي سلامت رواني معلمان ………………………………………………………………………103
فهرست نمودارها
نمودار4-1) نمودار دايره اي درصد فراواني براي جنسيت…………………………………………..86
نمودار4-2) نمودار دايره اي درصد فراواني براي تأهل………………………………………………87
نمودار4-3) نمودار دايره اي درصد فراواني براي مقطع تدريس…………………………………..87
نمودار4-4) نمودار دايره اي درصد فراواني براي سابقه تدريس…………………………………..88
نمودار4-5) نمودار دايره اي درصد فراواني براي تحصيلات………………………………………88
فصل اول
کليات تحقيق
1-1 مقدمه
مهم ترين عامل در نيل به اهداف هر سازمان ، نيروي انساني است .در آموزش و پرورش به دليل اهداف معنوي و تربيتي، معلمان به عنوان مهم ترين عوامل اثرگذار در تعليم و تربيت محسوب مي شوند( عسگريان،1365). سرمايه گذاري بيشتر روي نيروي انساني آموزش و پرورش (معلمان) به معناي افزايش دانش و قدرتمند کردن زير بناي جامعه است.معلم تربيت بدني نيز به عنوان جزئي از اين نيروي انساني در آموزش و پرورش وظايف خطيري هم چون ايجاد آمادگي بدني، ايجاد صفات اخلاقي و اجتماعي پسنديده، پر کردن صحيح اوقات فراغت و آموزش شيوه درست زندگي به دانش آموزان را بر عهده دارد(وزارت آموزش و پرورش ،1374). هم چنين معلمان تربيت بدني از طريق فعاليت هاي جسماني و حفظ بهداشت و تندرستي دانش آموزان، در دست يابي به اهداف تعليم و تربيت عمومي وظيفه ي دشواري دارند و بايد از سطح مطلوب توانمندي هاي فردي و مديريتي برخوردار باشند ( قيومي،محمد، 1382) . به نظر مي رسد شغل معلمان ،به ويژه در بخش تربيت ،از جمله مشاغلي است که به سطح بالايي از هوش هيجاني نياز دارد. زيرا معلمان تربيت بدني به رابطه ي تنگاتنگ با دانش آموزان نياز دارند و نقش حياتي در تکامل رفتار، نگرش، مهارت ها و دادن اطلاعاتي که آنها براي فعاليت بدني در طول زندگي نياز دارند، بازي مي کنند( يارمحمدي منفرد و همکاران 1389).
هوش هيجاني 1 شامل شناخت و کنترل هيجان هاي خود است. به عبارت ديگر، هوش هيجاني شامل توانايي انجام استدلال دقيق در مورد احساسات عاطفي، براي ارتقاء سطح تفکر است (ماير 2وهمکاران ، 2008) و به عنوان زيرمجموعه اي از هوش اجتماعي تعريف شده است ؛ يعني توانايي کنار آمدن با مردم، مهار هيجان ها در روابط با انسان ها و توانايي ترغيب يا راهنمايي ديگران. همچنين ويژگي هايي همچون توانايي برانگيختن خود، استقامت و پايداري در مقابل شکست، از دست ندادن روحيه، پس راندن افسردگي و يأس در هنگام تفکر، همدلي و صميميت و اميد داشتن را در بر ميگيرد (گلمن3،1995). ويژگي هاي هوش هيجاني همچون درک، توصيف، فهم و مديريت احساس، موجب مقابله کارآمد افراد با استرسهاي روزانه و اتفاقات مهم زندگي ميشود و نتايجي همچون سلامت رواني، کيفيت مطلوب روابط، رضايت شغلي و سلامت بدني را در پي دارد (گلاديس4 و همکاران،2009).افراد داراي هوش هيجاني بالاتر مي توانند با موفقيت بيشتري با مشکلات موجود در محيط هاي کاري و زندگي شان مقابله کنند و از سلامت بيشتري برخوردار باشند ، (گلمن، دانيل،1990) و هم چنين هوش هيجاني نقش مهمي در بهبود عملکرد جسمي و رواني افراد داشته و نظم هيجاني نقش تعيين کننده هاي در روابط بين عوامل فشارزا وسلامت جسمي ايفا مي کند(تسايوسيس5 و نيکولا ،2005).
فعاليت هاي بدني منظم راهي ايمن و مطمئن براي کاهش اختلالات رواني شايع در جامعه از قبيل اضطراب، تنيدگي و افسردگي است که تاثير زيادي بر سلامت رواني افراد دارد (پور رنجبر و همکاران،2006) که در همين راستا وانگ6 و همکاران (2004) در پژوهشي نشان داد فعاليت بدني به هر شکلي مي تواند در حفظ و تأمين سلامت رواني نقش داشته باشد.
در سالهاي اخير، بررسي وضعيت سلامت و ابعاد حرفه ي معلمي در پژوهش هاي متعدد مورد توجه و مطالعه پژوهشگران زيادي قرار گرفته است، به طوري که هر يک از اين پژوهشگران سعي در بررسي موقعيت و شرايط کاري معلمان به منظور شناسايي نقاط آسيب پذير و مرتفع کردن اين مشکلات براي رسيدن به آموزش وپرورش اثربخش داشته اند(کاووس7،2006) به طوري که با توجه به بافت، موقعيت، منابع و عناصر فرهنگي و اجتماعي، ابعاد سلامت روان شناختي شغل معلمي و منابع استرس زا ممکن است خود را به شکلي متفاوت از ديگر جوامع نشان دهد(حبيبي و همکاران ،1388).
سلامت8 که امروزه به عنوان مفهومي مطرح است که متاثر از عوامل جسماني، رواني و اجتماعي است، سابقه اي به اندازه طول عمر بشر دارد؛ چه جوامع در هر برهه اي از زمان درگير عوامل مخل سلامت و درصدد بودند تا سطح جامعه و کيفيت زندگي را ارتقاء دهند. سازمان بهداشت جهاني، سلامت را چنين تعريف مي کند: سلامت حالت بهزيستي کامل جسماني، رواني و اجتماعي است و صرفا عدم بيماري و ضعف نيست(سارافينو9، 2003). سلامت رواني 10 نيز احساس رضايت و بهبود رواني و تطابق اجتماعي با موازين مورد قبول هر جامعه، وهمانند سلامت جسمي ، چيزي فراتر از نبودن بيماري يا ساير مشکلات است. پژوهشگران معتقدند سلامتي و بيماري يک حالت مطلق و مستقل نيست، بلکه فرايندي است که عوامل فرهنگي ، اجتماعي و روان شناختي بر آن تاثير گذارند (برازيان و بشارت، 1388).تماس نزديک معلم با دانش آموزان و نفوذي که بر آنها دارد ، نقش مهمي در سلامت فکري و رواني آنها ايفا مي کند.با توجه به همساني اهداف آموزش و پرورش و بهداشت رواني که مقصود هر دو ساختن انسان هايي سالم، مفيد وخوشبخت است، ضرورت چنين بررسي هايي در آموزش و پرورش مهم تلقي مي شود . اگر وضعيت سلامت رواني معلمان شناسايي گردد و به منظور بهبود سلامت رواني آنان برنامه ريزي شود ، عملکرد تحصيلي دانش آموزان نيزبه تبع بهتر مي شود( فونتانا و آبوسيري،2003).
1-2 بيان مساله
براساس تعريف سازمان بهداشت جهاني، سلامت عمومي عبارت است از رفاه كامل جسمي، رواني و اجتماعي فرد، كه بين اين سه جنبة تأثير متقابل و پويا وجود دارد. در همين رابطه مسأله اي است که امروزه پژوهشهاي زيادي را به خود اختصاص داده است و مطالعات انجام شده در سالهاي اخير در حوزة بهداشت رواني و سلامت عمومي، رابطة تنگاتنگ عوامل شخصيتي و روانشناختي و سلامت را به وضوح نشان داده است ( فتحي آشتيان، 1385). به طوري که پيشرفت‌هاي اخير در زمينه روانشناسي سلامت، بهداشت روان و طب رفتاري نقش هيجان را در سلامت و بيماري انسانها مورد توجه قرار داده است.(ليا 11و همکاران، 2003). سلامت رواني12 يکي از بنيادي‌ترين مفاهيم اجتماعي است و عبارت است از مجموعه عواملي که در پيشگيري از ايجاد و يا پيشرفت روند وخامت اختلالات شناختي، احساسي و رفتاري در انسان، نقش مؤثر دارند. تحقيقات نشان دهند? انواع اختلالات رواني شامل اضطراب، تنيدگي و افسردگي در جامعه امروزي است، به گونه‌اي که افراد زيادي از اين مشکلات رنج و مي‌برند سالانه هزينه‌هاي سرسام آوري صرف درمان اين اختلالات مي‌شود (دنيل 13 ،1997). تأمين سلامت رواني اقشار مختلف جامعه يکي از مهم ترين مسائلي است که مسئولين تعليم و تربيت در جامعه اسلامي ما بايد بطور جدي به آن بينديشند و به رفع نقايص موجود بپردازند. در حال حاضر، آگاهي و دانش فزاينده مشترکي وجود دارد که فعاليت بدني و ورزش منظم براي سلامت جسماني انسان ها سودمند است (مهري و همکاران،90). بر اين اساس هيجان‌ها هميشه مورد توجه انسان بوده است، زيرا در هر تلاش و در هر اقدام مهم بشري، به طريقي نقش دارند (ليا 14و همکاران، 2003).همچنين تحقيقات گسترده‌اي در خصوص اختلال در هوش هيجاني و اثرات آن بر کيفيت زندگي، موفقيت شغلي و تحصيلي، مقاومت در برابر استرس، سلامتي و کيفيت روابط اجتماعي و ازدواجي صورت گرفته است. اين مطالعات از تأثير هوش هيجاني بر موفقيت و شادکامي در زندگي حکايت دارند(نيلس 15و همکاران 2009)
همچنين تحقيقات گسترده‌اي ارتباط مثبت بين ويژگي هوش هيجاني و متغيرهاي مربوط به سلامت ارتباط منفي هوش هيجاني با آسيب شناسي تأييد نموده است (پتريدس16 و همکاران 2007). ضمن اين که، اين صفت ميانجي مهمي در پاسخ به استرسها است (مايکل لاچک 17و همکاران 2008). اين در حالي است که نتايج مطالعات سال‌هاي اخير، حاکي از نقش مؤثر ورزش و فعاليت بدني منظم در سلامت روان انسان هاي جامعه است (فاستينگ18، 1992). بنابراين امروزه نمي‌توان نقش كنترل هيجان‌ها و جهت‌دهي به آنها را در داشتن سلامت رواني ناديده گرفت(نوروزي سيد حسيني و همکاران ،90). مطالعة سلامت رواني جوامع، همواره با هيجان ها و عوامل مرتبط به آنها توجه‌اي ويژه مي‌شود، از طرف ديگر، كاربرد هيجان‌ها در تعليم و تربيت و برنامه‌هاي يادگيري اجتماعي و ورزشي، اجتناب ناپذير است، زيرا در قرن حاضر علاوه بر توجه به رشد شناختي و آموزشي و مهارتي، بايد به رشد هيجاني افراد توجه كرد و آنها را براي همكاري و مشاركت در تصميم گيري‌هاي مسئولانه و مقاومت در مقابل فشار گروه همسالان آماده كرد، به گونه‌اي كه نقش سازنده‌اي در اجتماعي كه روز به روز بر دگرگوني‌هاي آن افزوده مي شود، به عهده گيرند (عليان،1384). هوش هيجاني در سلامت افراد اثر مهمي دارد و از استرس موجود به هنگام مواجهه با وضعيت هاي دشوار نظير بيماري هاي سخت ،اضطراب و نگراني مي کاهد (رجايي و همکاران ،85) .
تحقيقات انجام شده در دانشکده پزشکي هاروارد با عکس برداري از مغز نشان داد که همراه با تغييرات هوش هيجاني،تغييرات جسماني در مغز شکل مي‌گيرد. مهارت هاي هوش هيجاني، توانايي مغز براي مقابله با اضطراب را تقويت مي‌کنند و اين باعث مي‌شود که دستگاه دفاعي بدن در مقابل بيماري‌ها مقاومت بيشتري داشته باشد (برادبري و همکاران، 1384). نتايج يک فرا تحليل، روابط مثبتي بين هو ش هيجاني و متغيرهاي سلامت محور (شات 19و همکاران، 2007) و متغيرهاي عملکردي20 (ون روي21 و همکاران، 2006) را نشان مي‌دهد. پژوهش‌ها نشان داده‌اند که فعاليت بدني منظم راهي ايمن و مطمئن براي کاهش اختلالات رواني شايع در جامعه از قبيل اضطراب، تنيدگي و افسردگي است. (پور رنجبر، 2006)
علاوه بر نقش تمرين و فعاليت بدني منظم در سلامت رواني افراد، توجه به متغيرهاي رواني تأثيرگذار در سلامت رواني افراد حائز اهميت است (پور رنجبر، 2006). هوش هيجاني و سلامت رواني و احتمال تأثير فعاليت بدني منظم براين متغير هاي رواني به عنوان مفاهيم کليدي در بين محققان ورزشي ظاهر شده‌اند و موضوعاتي در حال رشد براي علاقه‌مندان در روانشناسي ورزش هستند (وسيليکي22 و همکاران، 2009). ايمي23و همکاران (2010) در پژوهشي نشان دادند كه بين ابعاد محدوديت نقش ناشي از عملكرد بدني، سلامت عمومي، احساس حيات و سرزندگي، عملكرد اجتماعي، محدوديت نقش ناشي از مشكلات احساسي، سلامت رواني و بعد رواني بين دو گروه ورزشكار و غيرورزشكار تفاوت معني‌داري وجود دارد، اما بين ابعاد درد بدني و عملكرد فيزيكي تفاوت معني داري گزارش نكردند. سالگوئرو، گارسيا و گارسيا24 (2010) در تحقيقي به اين نتيجه رسيدند كه بين ابعاد عملكرد فيزيكي، محدوديت نقش ناشي از عملكرد بدني، سلامت عمومي، احساس حيات و سرزندگي، عملكرد اجتماعي، سلامت رواني، درد بدني، ابعاد رواني و جسماني با فعاليت بدني رابطة معني داري وجود دارد اما بين محدوديت نقش ناشي از مشكلات احساسي با فعاليت بدني رابطة معني‌داري گزارش نشد. راس، ميلسون و ريكل25 (2009) در تحقيقي گزارش كردند كه تمامي ابعاد كيفيت زندگي به غير از عملكرد فيزيكي، با فعاليت بدني و آمادگي جسماني ارتباط معني داري دارد. موسوي (1381) در بخشي از تحقيق خود در زمينة بررسي نقش ورزش بر فشار عصبي، سلامت رواني و جسماني استادان و كارمندان دانشگاه آزاد اسلامي، به اين نتيجه رسيد كه به طور كلي فشار رواني كاركنان ورزشكار در پاسخ هاي جسمي، رفتاري شناختي و هيجاني كمتر از كاركنان غيرورزشكار بود. همچنين نتايج اين تحقيق نشان داد كه تمرينات بدني و ورزش، شيوة مفيد و مؤثري در مديريت فشار رواني و كاهش فشار رواني و سلامت رواني و جسمي است كه بايد بيشتر مورد توجه كاركنان و مديران سازمان ها قرار گيرد. آنونيماس26 (2005) در تحقيقي به اين نتيجه رسيد كه دبيران تربيت بدني از سلامت رواني بيشتري برخوردارند، اما به علت شغلشان كه از نظر حرفه‌اي داراي تنش و استرس فراواني است، بيشتر از ديگر مشاغل در تمرين و سلامت رواني در تحقيقي با عنوان معرض تحليل رفتگي قرار دارند. راس و هايس27 (2008) در تحقيقي با عنوان (تمرين و سلامت رواني عموم مردم) به اين نتيجه رسيدند كه بين تمرين و سلامت رواني همبستگي مثبتي وجود دارد و تمرينات ورزشي با كاهش علائم افسردگي، اضطراب و احساس بيماري در عموم افراد جامعه همراه است.
بررسي ادبيات پيشينه و مباني نظري بيانگر اين است که معلمين تربيت بدني نقش مهمي در تربيت آينده سازان کشور داشته و سلامت رواني آنها به منظور تاثير مهم در ايفاي نقش و وظيفه افراد مزبور ميتواند داشته باشند، و عواملي که مي تواند با سلامت رواني آنها ارتباط داشته بايد مورد توجه قرار گيرد و نظر به اين که هوش هيجاني به عنوان يکي از عوامل نامحسوس در هر سازماني مي تواند با هر عاملي از جمله سلامت رواني ارتباط داشته باشد و اين موضوع کمتر در تحقيقات موجود در حوزه ورزش و تربيت بدني مورد توجه قرار گرفته است، لذا پژوهش حاضر در صدد است به اين سئوال پاسخ دهد آيا بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان تربيت بدني شهرستان خواف ارتباط وجود دارد؟
1-3 اهميت و ضرورت تحقيق
در جهان امروز، سلامت رواني اهميت بسياري دارد، زيرا در عصري زندگي مي‌کنيم که به موازات پيشرفت‌هاي تکنولوژيکي، صنعتي، اقتصادي و اجتماعي، نابساماني‌هاي رواني و نفساني، در حال گسترش است ،بسياري از افراد از مشکلات رواني به شدت رنج مي‌برند و نه تنها خود در بحران هستند، خانواده و جامعه را نيز دچار چالش ميکنند .بهداشت رواني، علمي است در جهت بهزيستي، رفاه اجتماعي و سلامت زندگي که با تمامي دورههاي زندگي (پيش از تولد تا مرگ) و با تمامي زواياي زندگي (محيط‌هاي خانواده، مدرسه، دانشگاه، کار و جامعه) ارتباط دارد. انسان در کنار نيازهاي فيزيولوژيک، داراي نيازهاي عاطفي، اخلاقي، مذهبي، آموزشي و هدايتي است که زندگي سالم، در پرتو برآورده شدن اين نيازها و ايجاد تعادل ميان آنها به وجود ميآيد ( لشگري ، 1381). در اين بين امروزه نمي‌توان نقش كنترل هيجان‌ها و جهت‌دهي به آنها را در داشتن سلامت رواني ناديده گرفت. از يك طرف در مطالعة سلامت رواني جوامع، همواره با هيجان ها و عوامل مرتبط به آنها توجه‌اي ويژه مي‌شود، از طرف ديگر، كاربرد هيجان‌ها در تعليم و تربيت و برنامه‌هاي يادگيري اجتماعي و ورزشي، اجتناب ناپذير است، بطوري که تحقيقات نشان مي‌دهد افرادي که از هوش هيجاني بالايي برخوردارند، از قدرت بيشتري براي سازگاري با مسائل جديد و روزمره برخوردار بوده‌اند(شفيعي رودپشتي و همکاران، 1387) .و از سر زندگي و استقلال بيشتري در کار برخوردار بوده، عملکرد بهتري داشته، نسبت به زندگي خوش بين‌تر، در برابر استرس مقاومتر و از پيشرفت و موفقيت بيشتري در زندگي برخوردارند” (سارني، 28 1998). بر همين اساس کارملي29 (2003) بيان مي‌کند که افراد با هوش هيجاني بالا به طور مداوم خوش خلق‌اند و سطوح بالاتري از رضايت شغلي و تندرستي را نسبت به افرادي با هوش هيجاني کمتر تجربه مي کنند. بررسي کوکارو30 و همکاران (2009) درباره رابطه هوش هيجاني و سلامت رواني دريافتندکه هوش هيجاني بالاتر با سلامت روان شناختي بيشتر مرتبط است و در اين ميان معلماني که داراي هوش هيجاني بالايي بودند از دانش آموزان خلاق‌تري برخوردار هستند. فرناندز31 و همکاران (2006) نشان دادند افرادي که درباره هيجانات خوداگاهي بيشتري دارند مهارت‌هاي بيشتري در مديريت مشکلات هيجاني دارند و در مقايسه با افرادي که مهارت‌هاي کمتري دارند از سطح سلامت روان بيشتري برخودار هستند. از آنجا که بين ناتواني در ادراک هيجانات ديگران و سازگاري اجتماعي ضعيف و سطح سلامت روان کمتر رابطه معناداري وجود دراد (راجرز32 و همکاران، 2006)، هوش هيجاني پايين منجر به عدم تعادل اجتماعي، گرايش به ترس و نگراني، عدم تعهد و پذيرش مسئوليت، عدم توانايي بروز احساسات و عدم توانايي مقاومت در برابر رويدادها مي‌شود (گلمن33 ، 1995) .از طرفي افراد داراي هوش هيجاني بالاتر، استرس كاري و مشكلات سلامتي كمتري دارند. هوش هيجاني نقش پيشگيري كننده‌اي در مشكلات سلامتي و بويژه افسردگي دارد و افراد داراي سطوح بالاي هوش هيجاني، توانايي مقابله بهتر با استرس، بيان هيجانات، مديريت و كنترل بهتر هيجان را دارا مي‌باشند. بنابراين مي‌توان گفت كه هوش هيجاني بالا از طريق افزايش مهارت هاي مقابله‌اي استرس فرد را كاهش مي‌دهد و بر سلامت فرد اثر مي‌گذارد(اوگينسكا – بوليک30، 2005). يافته‌هاي خسروجردي و خان‌زاده (1386) و احيا کننده و همکاران (1388) نيز نشان داد هوش هيجاني با سلامت عمومي رابطه دارد و هوش هيجاني از عوامل ارتقا‌ي سلامت عمومي و پيشگيري از اختلالات رواني است. از طرفي حرفة آموزش، يكي از شاخص‌ترين حرفه‌ها در جهان است. بنابراين حرفة معلمي و تدريس را مي‌توان از جمله مشاغلي ذكر كرد كه در آن فشار رواني زيادي وجود دارد (بارن34 ،گيرنبرگ35 ، 1990) (راسل36 ،وايزن 37،1987). در مجموع مسائل آموزشي به ويژه آموزش و پرورش كه روند رشد و توسعة آموزش و پرورش يك جامعه را رقم مي‌زنند، بيشتر متكي به سرمايه‌هاي انساني است و اثربخشي آنان تا حدود زيادي به وجود اين نيروهاي سالم و كارامد بستگي دارد كه از دانش و تخصص بيشتري برخوردارند. عوامل گوناگوني تخصص و دانش را تحت تأثير قرار مي‌دهند و به آن لطمه وارد مي‌آورند. يكي از مهم ترين عوامل اثرگذار، فشار رواني و وجود هيجان‌هاي كنترل نشده است كه در نهايت مي‌تواند سلامت عمومي وكيفيت زندگي را به خطر اندازد(صادقي بروجردي،1382). در اين بين فعاليت بدني به هر شکلي مي‌تواند در حفظ و تأمين سلامت رواني نقش موثري داشته باشد(وانگ38،2004). نتيجه‌ي پژوهش نوربخش (1387) در مورد استرس هاي انجام شده دبيران تربيت بدني استان خوزستان، نشان داد که دبيران تربيت بدني زن به طور معناداري بيشتر از دبيران مرد عوامل استرس زاي شغلي معلمي را از خود نشان دادند و معلمان در همه‌ي گروه‌هاي سني به تقريب استرس هاي شغلي را به يک اندازه تجربه مي‌کنند(نوربخش،1378). آنونيماس39 (2005) در تحقيقي به اين نتيجه رسيد كه دبيران تربيت بدني از سلامت رواني بيشتري برخوردارند، اما به علت شغلشان كه از نظر حرفه‌اي داراي تنش و استرس فراواني است، بيشتر از ديگر مشاغل در معرض تحليل رفتگي قرار دارند( آنونيماس ،2005). بنابراين، با افزايش هوش هيجاني ميزان سلامت روان معلمان نيز افزايش مي‌يابد که نتايج پژوهش‌هاي بشارت و همکاران (1384) و هم چنين سياروچي و آندرسون(2000) و مندوليا و کلک40 (1993) در زمينه رابطه بين هوش هيجاني و سلامت رواني به اين موضوع اذعان دارد. بنابراين با توجه به يافته‌ها، با افزايش هوش هيجاني مي‌توان عملکرد معلمان را بهبود بخشيد و اين امر ممکن است در يادگيري دانش آموزان اثر گذار باشد. بنابراين هوش هيجاني عامل مهمي است كه معلمان تربيت بدني بايد همزمان با كسب مهارت‌ها و توانايي‌هاي لازم براي موفقيت در زمينه كاري خود، اين مهارت را نيز پرورش دهند. ازاين رو ضرورت ايجاب مي‎كند كه به منظور حفظ اعتبار و ارزش رشته تربيت بدني و دبيران آن به عواملي كه موجب عملكردهاي نامطلوب محيطي، سازماني يا فردي مي‌شوند، توجه شود تا بتوان درك درستي از آنها به دست آورد و از طريق راهبردهاي مناسب سلامت رواني اين عوامل را كنترل كرد. از طرف ديگر، همان طور كه ملاحظه مي‌شود، مدل هاي مفهومي پديده‌اي نسبتاً جديد هستند كه اغلب با تفكر جديد در مورد اهداف توسعه همراه بوده‌اند و بيشتر تحقيقات صورت گرفته در زمينة كيفيت زندگي در مورد بيماران و گروه‌هاي درماني بوده و كمتر در گروه‌هاي بدون سابقة بيماري و سالم و بخصوص دبيران تربيت بدني صورت گرفته است. ازاين رو در اين پژوهش سعي خواهد شد با بررسي جامع سلامت رواني و هوش هيجاني در معلمان تربيت بدني و همچنين منابع و عوامل تاثير گذار بر سلامت رواني معلمان تربيت بدني در شهرستان خواف مطالعه شود.
1-4 اهداف تحقيق
هدف کلي
هدف کلي پژوهش حاضر تعيين رابطه هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان تربيت بدني شهرستان خواف مي باشد.
اهداف اختصاصي
1. تعيين سطح هوش هيجاني معلمان تربيت بدني شهرستان خواف
2. تعيين سطح سلامت رواني معلمان تربيت بدني شهرستان خواف
3. تعيين رابطه بين هوش هيجاني و سلامت رواني دربين معلمان زن ابتدايي شهرستان خواف
4. تعيين رابطه بين هوش هيجاني و سلامت رواني دربين معلمان زن راهنمايي شهرستان خواف
5. تعيين رابطه بين هوش هيجاني و سلامت رواني دربين معلمان زن دبيرستان شهرستان خواف
6. تعيين رابطه بين هوش هيجاني و سلامت رواني دربين معلمان مرد ابتدايي شهرستان خواف
7. تعيين رابطه بين هوش هيجاني و سلامت رواني دربين معلمان مرد راهنمايي شهرستان خواف
8. تعيين رابطه بين هوش هيجاني و سلامت رواني دربين معلمان مرد دبيرستان شهرستان خواف
9. مقايسه هوش هيجاني معلمان تربيت بدني سطوح مختلف تحصيلي شهرستان خواف
10. مقايسه سلامت رواني معلمان تربيت بدني سطوح مختلف تحصيلي شهرستان خواف
1-5- سوالات تحقيق
1. هوش هيجاني معلمان تربيت بدني شهرستان خواف در چه سطحي قرار دارد؟
2. سلامت رواني معلمان تربيت بدني شهرستان خواف در چه سطحي قرار دارد؟
1-6- فرضيه ها
1. بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان زن ابتدايي شهرستان خواف رابطه وجود دارد.
2. بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان زن راهنمايي شهرستان خواف رابطه وجود دارد.
3. بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان زن دبيرستان شهرستان خواف رابطه وجود دارد.
4. بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان مرد ابتدايي شهرستان خواف رابطه وجود دارد.
5. بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان مرد راهنمايي شهرستان خواف رابطه وجود دارد.
6. بين هوش هيجاني و سلامت رواني معلمان مرد دبيرستان شهرستان خواف رابطه وجود دارد.
7. بين هوش هيجاني معلمان تربيت بدني مقطع ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان تفاوت وجود دارد.
8. بين سلامت رواني معلمان تربيت بدني مقطع ابتدايي، راهنمايي و دبيرستان تفاوت وجود دارد.
1-7- تعريف اصطلاحات
سلامت رواني :
کارکرد موفقيت آميز اعمال رواني، از نظر تفکر، خلق و رفتار که منجر به فعاليت هاي سازنده، برآورنده روابط با ديگران و توانايي سازش به تغيير و مقابله با ناملايمات مي گردد (سادوک41 و سادوک، 1388).
هوش هيجاني :
شکلي از هوش است که شامل توانايي نظارت بر احساسات و هيجانات خود و ديگران براي تمايز قائل شدن بين آن ها و استفاده از اين اطلاعات براي تفکر شخصي و کارهاي عملي مي باشد . همچنين به مجموعه اي ازتواناييها، کفايت ها و مها رتهاي مربوط به درك، فهم، استدلال و اداره هيجانات، هوش هيجاني گفته مي شود )ماير و سالوي،1997) .
دبيران تربيت بدني:
شامل افرادي مي باشد که به صورت رسمي يا پيماني در سال تحصيلي93-92 تدريس درس تربيت بدني را در مدارس شهرستان خواف را بر عهده داشتند.
فصل دوم
ادبيات و پيشينه تحقيق
2-1) مقدمه
در اين فصل مروري برمباني نظري و پيشينه تحقيقات مرتبط با متغيرهاي اين تحقيق ارايه ميشود.
2-2) هيجان
ملاحظات فلسفي درباره هيجان وشناخت درفرهنگ غرب،سابقه اي دوهزارساله دارد (ماير42،2001). ازلحاظ تاريخي،هيجان هميشه از جايگاهي درپس شناخت برخوداربوده است. بسياري از فلاسفه و روان شناسان،هيجان وشناخت را داراي اهداف متضادي تلقي مي کردند (براي مثال،شافر43،گيل مر44،شوئن 45،1940؛ به نقل از سالووي 46و همکاران،2000) و به اعتقادآنها هيجان ذهن ما را با اطلاعات غلط تيره مي سازد، در صورتي که شناخت اطلاعات صحيح را براي ما به ارمغان مي اورد، در نتيجه آنها به شناخت مباهات مي کردند و به هيجان به عنوان يک عنصر مخرب طبيعت انسان مي نگريستند.اين ديدگاه سنتي که احساس دشمن خرد است علت بي توجهي به هيجان ها در روان شناسي بود. براي مثال به اعتقاد افلاطون، عاطفه ساختار ابتدايي و جنبه حيواني طبيعت انسان است و با استدلال درتعارض قرار مي گيرد (سياروچي47،فورگاس48 و ماير،2001). درعصر رواقيون نيز اين اعتقاد وجود داشت که هيجان بيماري روح است. روان شناسي معاصر ازاين ديدگاه که استدلال بر هيجان برتري دارد دوري جست و بر نقش کارکردي هيجان ها تاکيد ورزيد. اين تعيير ديدگاه از فلسفه هيوم 49 (1739) و مشاهدات کردار شناسي50 داروين51 نشات گرفت. هيوم معتقد بود که تکانهاي هيجاني کليه اعمال انسان را برمي انگيزاند. فرويد52 (1923) نيز بر تقدم نهاد53، جايگاه هيجاني خود و انرژي رواني تاکيد واعتقاد داشت که سايرجنبه هاي خود از مشقات آن هستند. فرويد، استدلال رادر خدمت هيجان مي دانست. داروين نسبت به ماهيت انطباقي هيجان وتظاهر هيجاني چشم انداز تازه اي گشود و اهداف کارکردي هيجان را مورد توجه قرار دارد (سالووي و همکاران،2000). از سال هاي 1980 به بعد که محققان به کارکردهاي هيجان و پيوند بين هوش وهيجان پرداختند (جردن54 و همکاران ،2002). اخيرا بر کارکردهاي انطباقي هيجان ها تاکيد بسيار شده است. در واقع هيجان ها نوعي سازگاري با مسايل محيط کنوني انسان هستند (کلتنر وگراس55،1999 ). هيجان ها، فرد را براي ايجاد پاسخ هاي سريع حرکتي آماده مي سازند و به وي کمک ميکنند تا با يک رويکرد شناختي مناسب، سازگاري سودمندي را از خود بروز دهد و نيز به طور انعطاف پذير، رفتارهاي اجتماعي پيچيده را نمايان سازد. اگر چه هيجان ها ممکن است در رفتار انطباقي دخيل باشند ولي پاسخ دهي هيجاني بهينه، وقتي حاصل مي شود که افراد بدانند هيجاناتشانن را چگونه تنظيم، تجربه و ابراز نمايند ، ونيز ياد بگيرد چگونه و چه وقت براي شکل دهي هيجان مورد نياز اقدام کنند(سالووي،2002). آدولفر و داماسيو56 (2001) بر اين اعتقادند که پردازش عاطفي ، شکل پيچيده تر و عالي ترپردازش اطلاعات شناختي مي باشد و کسب شناختهاي عالي تر، مستلزم راهنمايي فراهم شده از طريق پردازش عاطفي مي باشد(امام زاده ،1384).
به طور خلاصه مي توان تاريخچه مطالعات روان شناختي در حوزه رابط هوش و هيجان را از سال 1900به بعد به 5 دوره زماني تقسيم کرد:
1) از 1900 تا1969،در اين زمان مطالعه روان شناختي هوش و هيجان نسبتا مجزا صورت گرفت
2) از 1970تا1989،دوره تاکيد روان شناسان بر نحوه تاثير هيجان وتفکر بر يکديگر
3)از 1990تا1993، ظهور مفهوم هوش هيجاني
4) از1994تا1997،دوره عموميت يافتن مفهوم هوش هيجاني
5) از1998تاکنون،که تحقيقات همچنان ادامه دارد(ماير،2001).
به طور کلي، امروزه با ظهورو رشد ديدگاههاي جديد در حوزه هيجان و شناخت و به خصوص ظهور مفهوم هوش هيجاني، اکثرمحققان پذيرفته اند که هيجان ها نه تنها تداخلي با ساير ظرفيت هاي شناختي ندارد، بلکه حتي آنها را افزايش هم مي دهند. در هوش عاطفي مغز و قلب يا هوش و عاطفه به صورتي يگانه و منحصر به فرد با يکديگر ترکيب گرديده اند (سياروچي ، فورگاس و ماير، ترجمه ي امام زاده،2005).بنا به گفته ي تامکينز(1962) : استدلال بدون عاطفه، ناتوان؛ وعاطفه بدون استدلال، نابينا خواهد بود (سالووي و همکاران،2000).
2-2-1) تاريخچه ي هوش هيجاني
مفهوم هوش، تارخچي طولاني دارد، شايد به اندازه ي خود انسان قدمت داشته باشد. حتي قديمي ترين داستان هاي مکتوب در تاريخ بشري، مثل حماسي ي گيلگمس57، بعضي قهرمانان داستان را “عاقل” و بعضي ديگر را براي اينکه مودب باشيم، کمتر عاقل توصيف کرده اند (گنجي ،1387).
هوشبهر58، نمره اي است که از يکي از چندين تست متفاوت که براي اندازه گيري هوش وجود دارد حاصل مي شود-زماني که روان شناسان فکرکردن در مورد هوش را آغاز کردند، توجه آنها روي جنبه هاي شناختي هوش مثل حافظه وحل مسئله متمرکز بود- در حاليکه مفهوم هوش شناختي بسيار محدوداست، چرا که بعضي از مردم ازنظر تحصيلات دانشگاهي با استعداد هستند اما درعين حال ازنظر اجتماعي و روابط بين فردي فاقد مهارت هاي لازم هستند (سرات59،2009). آلفرد بينه روان شناس فرانسوي، پيشروي جنبش اندازه گيري هوش بود. قبل از 1920، رابرت ثرندايک60، اصطلاح “هوش اجتماعي ” را براي توصيف توانايي درک و مديريت ديگران به کار برد. ريشه هاي هوش هيجاني در همين مفهوم هوش اجتماعي ثرندايک قرار مي گيرد. در سال1940، ديدويد وکسلر61، هوش را به عنوان ظرفيت کلي فرد براي عمل هدفمندانه ، تفکر منطقي و برخورد موثر با محيط خود تعريف کرد (سرات،2009 ). و کسلر مبتکر تست هوش بزرگسالان وکسلر( WAIS) به دو نوع هوش کلامي و غير کلامي اشاره کرده است، عناصر غير کلامي شامل عوامل اجتماعي، شخصي و انفعالي مي شود، او بعد ها اين فرضيه را مطرح کرد که آن براي پيش بيني توانايي شخص براي موفقيت در زندگي شرط اساسي است (وکسلر62،1940،به نقل از استيز وبراون،2004).
بعداز آن، در1983، هوارد گاردنر63،هوش هاي چند گانه را بيان کرد(سرات،2009). آغازپژوهش ها در زمينه هوش هيجاني ريشه در ديدگاه وکسلر در باره “جنبه هاي غير عقلاني هوش عمومي” دارد که در سال 1940 بيان گرديد (بار-ان،1997). مفهوم هوش هيجاني براي اولين بار توسط وين لئون پين64 (1985) در پايان نامه دکتري وي،تدوين شد. به اعتقاد او هوش هيجاني توانايي است که رابط ي خلاق با ترس، درد تمايل دارد. انطباق شخص با محيط پيرامونش هم از عناصر شناختي و هم از عناصرغير شناختي تشکيل مي شود، عناصرغير شناختي هوش شامل هيجان، و عوامل شخصي واجتماعي است، که براي موفقعيت فرد در زندگي ضروري هستند (دانکيو65،2010).
از ديگر روان شناساني که ديدگاه متعارف در مورد هوش را به چالش کشيدند ماير و سالووي هستند، آنها اولين کساني هستند که در سال 1990مدل جامع هوش هيجاني را معرفي و پژوهش هاي خود را بر جنبه هيجاني هوش معطوف نمودند. آنها نظريه خود را بر پايه نظريات گاردنر درباره استعدادهاي فردي بنا کردند (بار-ان 66،1997). يافته هاي ماير و سالووي همراه با بخش اعظم نظريه آنها در زمينه هوش هيجاني، دست مايه تاليف کتاب معروف “هوش هيجاني “توسط دانيل گلمن درسال 1995گرديد. اين کتاب به همراه کتاب ديگري با عنوان “کار با هوش هيجاني “، سهم به سزايي در عموميت يافتن اين حوزه جديد داشت (پارکر 67و همکاران،2001). در نهايت، ديدگاه چند عاملي بار-ان دريافت که هوش شناختي به تنهايي عامل پيش بيني موفقعيت افراد زيادي با هوش شناختي پايين در زندگي موفق و کامياب هستند (بار-ان ،1997).
2-2-2) پيامدهاي هوش هيجاني:
هوش هيجاني نقش موثري در آرامش انسان دارد.در واقع اين هوش هيجاني است که هوش عقلاني را به کار مي گيرد و در جهت مقصودش به پيش ببرد.هوش هيجاني مجموعه اي از مهارت ها و شاخص هايي است که منجر به پيامدهاي زير مي گردد(گلمن68، 2003):
1- شناخت هيجان خود
فرد بايد قادر به شناخت و پيش بيني هيجان هاي خود در موقعيت هاي مختلف باشد.شايد اين جمله بديهي به نظر برسد،ولي بايد روي آن بيشتر تامل کنيم.اشخاص زيادي هستند که يا از هيجان هاي مختلف خودآگاهي ندارند،يا ريشه ي آن را نمي فهمند.
2- شناختن هيجان هايي چون تنفر،عصبانيت ، افسردگي، اضطراب، غم و تعداد قابل توجهي هيجان ديگر، به تنهايي کافي نيست بلکه بايد آنها را کنترل کنيم.راننده ي خوب نه تنها جاي ترمز ماشين را مي شناسد بلکه به هنگام لزوم آن را در اختيار مي گيرد و برآن مسلط مي شود.
3- برانگيختن و به هيجان آوردن خود
افرادي که هوش هيجاني بالا دارند،با انديشيدن به عواقب احتمالي يک عمل،نسبت به انجام دادن يا ندادن عمل، برانگيخته مي شوند.اين افراد قدرت دارند که اهداف متعالي خود را در ذهن مجسم کنند،برنامه ريزي نمايند و جهت رسيدن به هدف هاي مورد نظر خود،نيرو صرف کنند. پشتکار و اراده، نشانه ي برانگيختن شدن آنهاست و اين کاري است که کمتر از هوش عقلاني بر مي آيد.
4- شناخت احساسات ديگران
افرادي با هوش هيجاني بالا ،معمولا در لاک خود فرو نمي روند تا اصطلاحا فقط اسب خود را برانند.آنها با ديگران تعاملات گسترده اي اجتماعي دارند و مي توانند دنيا را از منظر ديگران نيز ببينند. به همين دليل ،اين افراد تحمل بالايي دارند.
5- تنظيم روابط با ديگران
پس از شناخت احساسات ديگران،نوبت به روابط با آنها مي رسد.در اينجا، تعادل و تعامل حرف اول را مي ند.افرادي با هوش هيجاني بالا، معمولا در دوستي ها و روابط بين فردي شان، افراط و تفريط ندارند. آنها از هر فرد انتظاري متناسب با خودش دارند.آنها مي دانند که تمام آدم ها شخصيت کامل و بي نقص ندارند.به همين دليل توقع ندارند همه ي افراد همان طور عمل کنند که درست، يا همان طور عمل کنند که آنها دوست دارند.در واقع ،مردم را همان طور که هستند، مي پذيرند و اگر تلاشي براي تغيير شخصيت ديگران(با هدف اصلاح آنها) انجام مي دهند، توقع ندارند که حتما به نتيجه رضايت بخشي ختم شود.
2-2-3 ) رويکردهاي هوش هيجاني
به طور کلي رويکردها يا نظريه هاي هوش هيجاني را مي توان در دو گروه ذيل جاي داد:
2-2-3-1) رويکرد توانايي 69 (اصيل و غير ترکيبي ) : که مبتني بر مهارت هايي است که هوش هيجاني را به مثابه ي يک هوش مبتني بر هيجان در نظر مي گيرد (کامل عباسي، 1390) . اين رويکرد هوش هيجاني را



قیمت: تومان


پاسخ دهید