دانشگاه آزاد اسلامي
واحد دامغان
)M.Sc پايان‌نامه كارشناسي‌ارشد رشته توليدات گياهي- توليدات باغي(
عنوان:
بررسي اثرات انواع مختلف اسيد هيوميك بر خصوصيات كمي و كيفي پسته رقم عباسعلي
استاد راهنما:
دکتر حسين افشاري
استاد مشاور:
دكتر حسين حكم آبادي
نگارنده:
مجيد پورعلي
سال تحصيلي92-1391
پيشکش به پدر عزيزم و مادر بزرگوارم
آنان که صادقانه از آسايش خود صرفنظر کرده تا آرامش خانه را تأمين و محيطي مناسب براي من فراهم آورند.
تقديم به برادران و خواهرانم
که با تشويق هاي به جاي خود همواره باعث دلگرمي و پيشرفت اين حقير بودند
تشکر و قدرداني
خداي را شاکرم که توفيق الهي رفيق شد تا بتوانم در سايه فضل و توجه او که همواره در طول زندگي دستگيرم بوده و نيز همدلي و همراهي بعضي از ياران و اساتيد محترم اين تحقيق را با تمام کاستي هاي آن به اتمام رسانده و موفق به طي مقطع تحصيلي ديگرم شود. پس بر خود فرض مي دانم که از تمام عزيزاني که در اين مسير راهنمائيشان چراغي فرا راهم بوده است صميمانه تقدير و تشکر نمايم هرچند که زبان قاصر است و نمي تواند حق مطلب را آنگونه که سزاوار ايشان است ادا کند.
قدر استاد نکو دانستن حيف استاد به من ياد نداد
از استاد محترم راهنما آقاي دکتر افشاري به خاطر راهنمايي هاي بي دريغش صادقانه سپاسگزارم.
از استاد مشاور آقاي دكتر حكم آبادي رايزني هاي ايشان چراغ ذهنم را روشن روشن نمود صميمانه سپاسگزارم.
از دست اندرکاران محترم ايستگاه تحقيقات پسته دامغان که در اين راه از هيچ گونه مساعدتي فروگذار نکردند بسيار سپاسگزارم.
در پايان از تمامي عزيزاني که در تهيه اين اثر مرا صادقانه ياري داده اند و خانواده عزيزم صميمانه قدرداني مي نمايم.
مجيد پورعلي
“همتم بدرقه راه کن اي طاير قدس
که دراز است رهِ مقصد و من نو سفرم”
چکيده
به منظور مطالعه اثرات چند نوع اسيد هيوميك مختلف در بازار بر خصوصيات كمي و كيفي پسته رقم عباسعلي آزمايشي به صورت طرح بلوكهاي كامل تصادفي با 5 تيمار (كود هيومکس 4 ليتر در 200 ليتر آب، كود فلورا2 در 200 ليتر آب، كود پارس هيوميك 5 کيلوگرم،كود هومي پارس 5 کيلو گرم و شاهد) در 3 تكرار اجرا شد. اين تيمارها در اسفند ماه با توجه به ميزان توصيه شركت توليدي بصورت شيار كود در قطعات 1000 متري اعمال شد. بعد از اعمال تيمارها طول شاخه سال جاري، تعداد برگ، ميزان سطح برگ و دور تنه اندازه گيري شد. همچنين در زمان رشد سريع آندوسپرم در اوايل تير ماه شاخص هاي اکوفيزيولوژيک (ميزان فتوسنتز، ميزان فلورسنس کلروفيل، شدت و سرعت تعرق، ميزان مقاومت روزنه اي، ميزان هدايت روزنه اي دماي سطح برگ و همچنين ميزان کلروفيلa،کلروفيلb وکلروفيل کل برگ) اندازه گيري شد. در مرداد ماه نمونه هاي برگي جهت اندازه گيري عناصر غذايي جمع آوري شد. در شهريور ماه جهت ارزيابي اثرات اين تيمار ها بر روي سال آوري، ميزان جوانه هاي ريزش يافته اندازه گيري گرديد. در زمان برداشت فاکتورهاي کمي وکيفي ميوه پسته (ميزان محصول تر با خوشه وفرابر، ميزان محصول خشک، درصد پوکي، انس وخنداني، درصد پسته هاي زودخندان و ترك خورده نامنظم) در قطعات تيمار شده و شاهد اندازه گيري شد. نتايج نشان داد تيمار هيومکس نسبت به شاهد که کمترين تعداد جوانه را توليد کرده است، حدود 46درصد جوانه بيشتري باقي مانده است. هومي پارس حدود 12درصد کمتر از هيومکس جوانه باقي مانده است. درصد خنداني توسط هيومکس بهبود يافت. بيشترين تعداد پسته هاي پوک مربوط به شاهد مي باشد که در مقايسه با تيمارهاي پارس هيوميک، هومي پارس، فلورا و هيومکس به ترتيب 33، 46، 49 و 64 درصد پسته هاي پوک بيشتري توليد کرده است. تيمار شاهد بيشترين تعداد عددي پسته هاي با ترک نامنظم ايجاد کرده است که با تيمار هيومکس اختلاف معني داري داشته ولي با ساير تيمارها اختلاف معني داري ندارد. کمترين تعداد پسته هاي ترک نامنظم مربوط به هيومکس مي باشد که حدود 40 درصد کمتر از شاهد مي باشد. تيمار هيومکس که بيشترين سطح برگ را نشان مي دهد با تيمار پارس هيوميک که کمترين سطح برگ را بوجود آورد، حدود 37 درصد سطح برگ بيشتري ايجاد کرده است. اثر انواع مختلف اسيد هيوميک بر ميزان سرعت فتوسنتز، هدايت روزنه اي، مقاومت روزنه اي، تعرق و نسبت فلورسانس کلروفيل متغير به حداکثر رقم عباسعلي مشخص شد که هيومکس بيشترين اثر را داشت. نتايج همچنين مشخص ساخت اثر انواع اسيد هاي هيوميک بر خصوصيات رشدي و جذب عناصر غذايي برگ تاثيري نداشت.
کلمات کليدي: مواد هيوميکي، مواد آلي، کوددهي، خصوصيات کمي و کيفي، پسته رقم عباسعلي
فهرست مطالب
عنوانصفحهفصل اول: مقدمه 1-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..2فصل دوم: کليات و بررسي منابع2-1- اهميت پسته کاري …………………………………………………………………………………………………………….62-2- تاريخچه و منشاء ………………………………………………………………………………………………………………82-3- مناطق عمده پسته کاري در دنيا ……………………………………………………………………………………………112-4- گياهشناسي ………………………………………………………………………………………………………………………13 2-4-1-گياهشناسي خانواده آناکاردياسه ……………………………………………………………………………………13 2-4-2- گياه شناسي جنس پسته (Pistacia) ……………………………………………………………………………..14 2-4-2-1-گونه هاي جنس پسته …………………………………………………………………………………………..14 2-4-3-گياهشناسي پسته اهلي (L.Pistacia vera) …………………………………………………………17 2-4-3-1- ريشه …………………………………………………………………………………………………………………17 2-4-3-2- تنه ……………………………………………………………………………………………………………………17 2-4-3-3- تاج …………………………………………………………………………………………………………………..18 2-4-3-4- برگ ……………………………………………………………………………………………………………….18 2-4-3-5- جوانه ………………………………………………………………………………………………………………..19 2-4-3-6- ساختمان گل نر…………………………………………………………………………………………………… 19 2-4-3-7- ميوه ………………………………………………………………………………………………………………….20 2-4-4- نياز سرمايي …………………………………………………………………………………………………………………20 2-4-5-گلدهي و گرده افشاني ……………………………………………………………………………………………………212-5- مواد آلي خاک ………………………………………………………………………………………………………………… 21………………………………………………………………………………………………….. 2-5-1- منابع مواد آلي خاک 21 2- 5-2- ساختمان شيميايي مواد آلي …………………………………………………………………………………………22عنوانصفحه 2-5-3- تجزيه مواد آلي در خاک ……………………………………………………………………………………………23
2-5-4- تأثير شرايط محيطي در تجزيه مواد آلي خاک ………………………………………………………………..25 2-5-5- نتايج تجزيه مواد آلي ………………………………………………………………………………………………….27 2-5-5-1- تجزيه مواد کربن دار خاک …………………………………………………………………………………..28 2-5-5-1-1- تجزيه گلوسيدهاي ساده ………………………………………………………………………………..28 2-5-5-1-2- تجزيه نشاسته ……………………………………………………………………………………………….29 2-5-5-1-3- تجزيه پکتين ………………………………………………………………………………………………..30 2-5-5-1-4- تجزيه سلولز ………………………………………………………………………………………………..31 2-5-5-1-5-تجزيه همي سلولز ………………………………………………………………………………………….33 2-5-5-1-6- تجزيه ليگنين ……………………………………………………………………………………………….34 2-5-5-1-7- تجزيه تانن ها ………………………………………………………………………………………………..37 2-5-5-1-8- تجزيه صمغ ها ………………………………………………………………………………………………38 2-5-5-1-9- تجزيه موم ها ………………………………………………………………………………………………..38 2-5-5-2- تجزيه ترکيبات آلي ازت دار ……………………………………………………………………………………39 2-5-5-2-1- تجزيه پروتئين ها ……………………………………………………………………………………………40 2-5-5-2-2- اسيد نوکلئيک ……………………………………………………………………………………………….432-6- هوموس خاک ………………………………………………………………………………………………………………….44 2-6-1- تشکيل هوموس …………………………………………………………………………………………………………44 2-6-2- ساختمان شيميايي هوموس …………………………………………………………………………………………..45 2-6-3- نتيجه تجزيه هوموس …………………………………………………………………………………………………..47 2-6-3-1- ازت………………………………………………………………………………………………………………..47 2-6-3-2- فسفر ……………………………………………………………………………………………………………….49 2-6-3-3- گوگرد ……………………………………………………………………………………………………………50 2-6-4- فرم هاي هوموس ……………………………………………………………………………………………………….51 2-6-4-1- هوموس مول ……………………………………………………………………………………………………..52عنوانصفحه 2-6-4-2- هوموس مور ……………………………………………………………………………………………………..53 2-6-4-3- هوموس مودر ……………………………………………………………………………………………………54 2-6-5- خواص هوموس ………………………………………………………………………………………………………..54 2-6-6- نسبت C/N …………………………………………………………………………………………58 2-6-7- مقدار هوموس خاکها ………………………………………………………………………………………………..61 2-6-8- حفظ تعادل هوموس در خاک …………………………………………………………………………………….622-7- مديريت مواد آلي خاک …………………………………………………………………………………………………….652-8- هدف از اجراي تحقيق ……………………………………………………………………………………………………….68فصل سوم: مواد و روشها3-1- محل انجام آزمايش ……………………………………………………………………………………………………………713-2- مواد گياهي ………………………………………………………………………………………………………………………713-3- طرح آزمايشي و نحوه اجرا ………………………………………………………………………………………………….733-4- اندازه‌گيري شاخص هاي اكوفيزيولوژيك ………………………………………………………………………………75 3 -4-1- تعيين ميزان فتوسنتز، تعرق، هدايت روزنه‌اي، مقاومت روزنه‌اي و دماي برگ ……………………….75 3-4-2- تعيين فلورسانس كلروفيل …………………………………………………………………………………………….76 3-4-3- اندازه گيري ميزان كلروفيل برگ ………………………………………………………………………………….77فصل چهارم: نتايج و بحث4-1- نتايج ……………………………………………………………………………………………………………………………….79 4-1-1- اثر انواع اسيد هيوميک در رشد شاخه …………………………………………………………………………….84 4-1-2- اثر انواع اسيد هيوميک در دور تنه …………………………………………………………………………………85 4-1-3- اثر انواع اسيد هيوميک در تعداد جوانه باقي مانده …………………………………………………………….86 4-1-4- اثر انواع اسيد هيوميک در تعداد جوانه ريزش کرده ………………………………………………………….87 4-1-5- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پوست تر …………………………………………………………………………88 4-1-6- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پسته تر ……………………………………………………………………………89عنوانصفحه 4-1-7- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پسته خشک ………………………………………………………………………90 4-1-8- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پوست خشک …………………………………………………………………..91 4-1-9- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي خندان ……………………………………………………………….92 4-1-10-اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي پوک ……………………………………………………………….93 4-1-11- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي دهن بست ……………………………………………………….. 94 4-1-12- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي گو …………………………………………………………………95 4-1-13- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي زود خندان ………………………………………………………96 4-1-14- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي با ترک نامنظم ………………………………………………….97 4-1-15- اثر انواع اسيد هيوميک بر انس پسته هاي تيمارشده …………………………………………………………..98 4-1-16- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت کلرفيل a …………………………………………………………99 4-1-17- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت کلرفيل b …………………………………………………………100 4-1-18- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت کاروتنوئيد …………………………………………………………………..101 4-1-19- اثر انواع اسيد هيوميک بر سطح برگ ……………………………………………………………………………102 4-20- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر ازت ………………………………………………………………………103 4-1-21- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر فسفر …………………………………………………………………..104 4-1-22- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر پتاسيم ………………………………………………………………..105 4-1-23- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر کلسيم ………………………………………………………………..106 4-1-24- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر منيزيم …………………………………………………………………107 4-1-25-اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر آهن ……………………………………………………………………108 4-1-26- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر روي …………………………………………………………………..109 4-1-27- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر منگنز …………………………………………………………………110 4-1-28- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر مس ……………………………………………………………………111 4-1-29- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر بُر ………………………………………………………………………112 4-1-30- شاخص هاي اکوفيزيولوژيکي ……………………………………………………………………………………..113 4-1-30-1- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان سرعت فتوسنتز ………………………………………………………..113
عنوانصفحه 4-1-30-2- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان هدايت روزنه اي ……………………………………………………..114 4-1-30-3- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان مقاومت روزنه اي …………………………………………………….115 4-1-30-4- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان تعرق ………………………………………………………………………116 4-1-30-5- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان فلورسانس کلروفيل متغير به حداکثر ……………………………..1174-2- بحث ………………………………………………………………………………………………………………………………. 118پيشنهادات ………………………………………………………………………………………………………..125منابع مورد استفاده ……………………………………………………………………………………………..126
فهرست جداول
عنوانصفحهفصل دومجدول2-1- خواص ترکيبات مختلف هوموس (آداني و همکاران، 1998) ……………………………………………47جدول 2-2- نسبت کربن به ازت بعضي از بقاياي گياهان (اي هراگويبل و همکاران، 2008) ……………………59جدول 2-3- تقسيم بندي خاکها از روي مقدار هوموس موجود (نادري و همکاران، 2002) …………………….62فصل سومجدول 3-1: شرايط آب و هوايي شهرستان شاهرود (سال1390) …………………………………………………………72جدول 3-2: ميانگين دماي حداكثر و حداقل در طول دوره فصل رشد در سال 1390 در شهرستان شاهرود ….72جدول 3-3 نتايج تجزيه نمونه خاك محل انجام آزمايش ………………………………………………………………….73جدول 3-4: نتايج تجزيه نمونه آب آبياري محل انجام آزمايش ………………………………………………………….73فصل چهارمجدول 4-1- جدول تجزيه واريانس اثر انواع مختلف اسيد هيوميک بر شاخص هاي کمي و کيفي پسته رقم عباسعلي80
اشکال و نمودارها
عنوانصفحهفصل سومشکل 3-1: دستگاه آناليزور گاز مادون قرمز …………………………………………………………………………………76شکل3-2: دستگاه Opti-Sciences، جهت اندازه گيري فلورسانس کلروفيل ……………………………………….77فصل چهارمنمودار 4- 1- اثر انواع مختلف اسيد هيوميک در رشد شاخه …………………………………………………………….84نمودار 4- 2- اثر انواع مختلف اسيد هيوميک در دور تنه …………………………………………………………………85نمودار 4- 3- اثر انواع اسيد هيوميک در تعداد جوانه باقي مانده ………………………………………………………..86نمودار 4- 4- اثر انواع اسيد هيوميک در تعداد جوانه ريزش کرده …………………………………………………….87نمودار 4- 5- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پوست تر ……………………………………………………………………88نمودار 4- 6- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پسته تر ………………………………………………………………………89نمودار 4- 7- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پسته خشک ………………………………………………………………..90نمودار 4- 8- اثر انواع اسيد هيوميک بر وزن پوست خشک ……………………………………………………………..91نمودار 4- 9- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي خندان …………………………………………………………92نمودار 4- 10- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي پوک ………………………………………………………..93نمودار 4- 11- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي دهن بست ………………………………………………….94نمودار 4- 12- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي گو …………………………………………………………..95نمودار 4- 13- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي زود خندان …………………………………………………96نمودار 4- 14- اثر انواع اسيد هيوميک بر تعداد پسته هاي با ترک نامنظم ……………………………………………97نمودار 4- 15- اثر انواع اسيد هيوميک بر انس پسته هاي تيمارشده …………………………………………………….98نمودار 4-16- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت کلرفيل a ……………………………………………………………….99نمودار 4-17- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت کلرفيل b ……………………………………………………………….100نمودار 4-18- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت کاروتنوئيد ……………………………………………………………..101نمودار 4-19- اثر انواع اسيد هيوميک بر سطح برگ ………………………………………………………………………102عنوانصفحهنمودار 4-20- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر ازت ……………………………………………………………..103نمودار 4-21- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر فسفر ……………………………………………………………..104نمودار 4-22- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر پتاسيم …………………………………………………………..105نمودار 4-23- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر کلسيم …………………………………………………………..106نمودار 4-24- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر منيزيم ……………………………………………………………107نمودار 4-25- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر آهن ……………………………………………………………..108نمودار 4-26- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر روي ……………………………………………………………..109نمودار 4-27- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر منگنز …………………………………………………………….110نمودار 4-28- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر مس ………………………………………………………………111نمودار 4-29- اثر انواع اسيد هيوميک بر غلظت عنصر بُر …………………………………………………………………112نمودار 4-30- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان سرعت فتوسنتز ………………………………………………………….113نمودار 4-31- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان هدايت روزنه اي ……………………………………………………….114نمودار 4-32- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان مقاومت روزنه اي ………………………………………………………115نمودار 4-33- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان تعرق ……………………………………………………………………….116نمودار 4-34- اثر انواع اسيد هيوميک بر ميزان فلورسانس کلروفيل متغير به حداکثر ……………………………..117

1-1- مقدمه
پسته يكي از مهمترين محصولات كشاورزي كشور است كه از جنبه هاي مختلف اقتصادي، اجتماعي، زيست محيطي و … اهميت فوق العاده اي دارد. ارزش توليد اين محصول گرانبها و بي نظير حدود 10 درصد از درآمدهاي غير نفتي كشور مي باشد. حدود 152000 خانوار شهري و روستايي كشور كه جمعيتي بالغ بر يك ميليون نفر را شامل مي گردند، در حرفه هاي مربوط به توليد اين محصول بكار اشتغال دارند. پسته به عنوان آخرين محصول كشاورزي قابل كشت در بيشتر مناطق پسته خيز ايران، ‌نقش اولين كالاي كشاورزي صادراتي را ايفا مي نمايد. مشكلات مربوط به شوري و كم آبي حاشيه كوير از يك سو و خشكسالي هاي اخير توأم با مسائل عديده از سوي ديگر باعث شده است تا اين محصول تنها با تكيه بر تحقيقات و فناوري پيشرفته قادر به ادامه حيات باشد.
آخرين محصول قابل كشت بدين مفهوم است كه اگر باغات پسته از بين بروند هيچ محصول ديگري قابل كشت نيست و مرحله بعدي در مناطق پسته خيز كشور پيشرفت كوير و بيابان زايي خواهد بود كه منتج به مهاجرت افراد و بيكاري خواهد شد. بنابراين تلاش در جهت حفظ اين محصول كه تنها با تكيه بر تحقيقات امكانپذير است، نه تنها منافع اقتصادي حاصل از كشت آن را بدنبال دارد بلكه مزاياي ناشي از كويرزدايي را نيز به همراه دارد. لذا مطالعاتي كه در راستاي حفظ اين محصول صورت مي گيرد شامل روشهاي افزايش بازده آبياري، يافتن گونه هاي مقاوم به شوري و خشكي، ‌يافتن گزينه هاي جديد تامين آب و … مي تواند از بازده اقتصادي بسيار بالايي برخوردار باشد.
ايران قرن ها بدون رقيب، عمده ترين توليد كننده پسته جهان بوده اما در حال حاضر كشورهاى ديگر در زمينه توليد و تجارت پسته به رقابت با ايران پرداخته اند. به عنوان مثال، تركيه كه سابقه توليد و تجارت پسته آن قدمت چندانى ندارد و در يكصد سال گذشته در زمره مشتريان پسته ايران بوده در سال هاى اخير توليد محصول خود را بالا برده و به رقيبى براى پسته ايران مبدل شده است. توسعه باغ هاى كاليفرنيا در آمريكا نيز باعث شده است كه آمريكا به عنوان رقيبى نيرومند براى پسته ايران در بيايد. آمريكا پس از ايران دومين كشور توليد كننده و صادر كننده پسته در جهان محسوب مى شود. استان سمنان و بخصوص شهرستان دامغان يکي از قديمي ترين مناطق پسته کاري ايران و جهان ميباشد. شهرستان دامغان که در عرض جغرافيايي´08 ?38 و طول ´19? 54 درجه واقع گرديده و 1155 متر از سطح دريا ارتفاع دارد، داراي اقليمي گرم و خشک ميباشد. با عنايت به شرايط اقليمي خاص منطقه و تناسب اين شرايط با نيازهاي گياه پسته ميتوان گفت که گسترش و توسعه پسته کاري در اين منطقه آينده خوبي دارد و به همين جهت انجام تحقيقات و استفاده از روشهاي نوين در توليد پسته در اين منطقه ضروري به نظر ميرسد.
از مسائلي كه مخصوصا در ساليان اخير گريبانگير باغداران بوده است پايين بودن عملكرد و كيفيت پسته ميباشد. علاوه بر مسائل مربوط به آب آبياري و كمبود آب كه به نظر مي رسد نقش اساسي در اين مسئله ايفا نمايد، عدم تعادل عناصر غذايي و تغذيه مناسب و مطلوب باغهاي پسته بايستي مورد توجه قرار گيرد. ماهيت خاكهاي مناطق خشك و بالا بودن املاح محلول (نمك) و كم محلول (گچ و آهك) در خاكهاي مناطق پسته كاري مسئله عدم وجود تعادل در عناصر غذايي خاك و برگ مناطق پسته كاري را به اثبات مي رساند. در اين مناطق درختان ساليان زيادي از ذخيره عناصر غذايي خاك استفاده نموده اند بدون اينكه به جبران و جايگزيني علمي آنها توجه گردد. به طوريكه باغداران تنها به كاربرد يكي دو نمونه كود ازته و فسفره آن هم نه بر اساس اصول علمي پرداخته اند. اين مسائل باعث عدم تعادل تغذيه اي در باغهاي پسته شده است. آثار عدم تعادل غذايي، علاوه بر كاهش عملكرد كمي و كيفي پسته به صورت علائم مختلفي مانند حاشيه سوختگي و زردي برگها، ريز برگي يا قرمزي و لكه پوست استخواني مشهود است و روز به روز نيز اين مسائل و مشكلات ابعاد جديد تري به خود مي گيرد.
اسيد هيوميک از نظر بيوشيميايي ماده مؤثره هوموس است و از طريق اثرات هورموني و بهبود جذب عناصر غذايي، سبب افزايش بيومس ريشه و اندام هوايي ميشود. بخش هوايي گياه مواد پرورده را براي رشد ريشه تأمين ميکند و نقش ريشه تأمين مواد خام است، لذا رابطه متقابلي بين ريشه و بخش هوايي وجود دارد. رشد ريشه تحت تأثير محيط و عواملي چون رطوبت، دما و عناصر غذايي خاك است. اسيد هيوميك و اسيد فولوئيك به ترتيب سبب تشكيل كمپلكسهاي پايدار و نامحلول و كمپلكس هاي محلول با عناصر ميكرو ميگردند و سبب افزايش جذب عناصر شده، باروري خاك و توليد در گياهان را افزايش ميدهند. در چند سال اخير مواد هيوميكي مختلفي در بازار نهادهاي كشاورزي بخصوص در مناطق پسته كاري آمده است كه اثرات آنها و تفاوت آنها در عملكرد و خصوصيات كمي و كيفي پسته نامشخص است. در اين تحقيق اثرات چند نوع اسيد هيوميك مختلف در بازار بر خصوصيات كمي و كيفي پسته رقم عباسعلي مطالعه شد.
2-1- اهميت پسته کاري
پسته يکي از محصولات کشاورزي است که توليد آن در ايران داراي سابقه تاريخي ديرينه اي مي باشد و از دير باز به عنوان لذيذترين انواع خشکبار شناخته شده و با گذشت زمان و معرفي هر چه بيشتر اين محصول با ارزش،کم کم صادرات آن به عنوان تجارت مطرح و به مرور زمان بر ميزان صادرات آن افزوده گرديده است.
اهميت اقتصادي و تجاري پسته، معروف به طلاي سبز،که از لحاظ ارزش يکي از اقلام صادراتي کشور ما مي باشد بر هيچکس پوشيده نيست. اين اهميت از دو جنبه قابل توجه است:
الف: به عنوان يک منبع صادرات غير نفتي در جهت جذب ارز
ب: به علت محدود بودن مناطق توليد پسته در دنيا، رقابت کمتر از ساير محصولات است (کور و همکاران،1990).
علاقه روزافزوني که بازار مبادلات جهاني در اين سالها به محصول پسته ايران نشان مي دهد سعي در بهتر شناختن اين محصول و اهتمام ارزيابي آن را در تاريخ بازرگاني و کشاورزي در سراسر عرصه فرهنگ ايران التزام مي کند. بدون شک اينکه ايران خاصه نواحي شرقي آن يک منبع باستاني پسته کوهي و اهلي بوده است، اينکه در بسياري زبانهاي اقوام عالم، نام پسته از ريشه ايراني کلمه مأخوذ به نظر ميرسد و اينکه به حکم شواهد و قراين،کشت پسته از دير باز از طريق ايران در جاهاي ديگر از جمله سواحل آسيايي و آفريقايي مديترانه انتشاريافته است، دست زدن به يک رشته تحقيق در باب اين محصول را همچون نوعي تعهد براي عرصه تحقيقات ايراني ضروري ساخته است (ابريشمي،1373).
درآمد سرشار يک هکتار باغ پسته، انگيزه اي مطلوب براي توجه به اين بخش کشاورزي و جذب سرمايه شده است.گويا تلاش کشاورزان و باغداران ايراني در عرصه صادرات محصولات کشاورزي تحت تاثير سخن پند آميز يکي از شاعران مشروطيت به نام “افسر سبزواري” است (خوشگفتار منش،1383):
چـو مي کـاري اي مـرد چـيـزي بکارکـه هر جا فرستيش زر آورد
نه چـيزي که چـون شد زکشور برونفـــــــروشـــنـده را درد آورد
نه چيزي که چون ماند چيزي به جايزنـــابـود گشـتـن ضرر آورد
زبـــادام و پــسـتـه صـدف بـرنــشــانکـــه از خاک تيره گهر آورد
زپــستـــه زمـــرد دهــــد بــاغـــبـــانزبــــــادام لـــولـــوتـــر آورد
مي گويند در عالم جانوران در بين حيوانات اهلي، شتر به لحاظ مقاومتهاي بي نظير و طاقت بالقوه و راهواري و عمر طولاني و همچنين از بابت فوايد ديگرش همواره در طول تاريخ بشري زبانزد و مشهور بوده است، چرا که در مقابل خشکي و گرما و سوز و سرماي بيابانها خم به ابرو نياورده و حتي در شرايط طوفان جان پناه ساربان و کاروانيان نيز شده است. بي گمان درخت پسته نيز در عالم نبات و در بين درختان اهلي جايگاهي همانند شتر دارد زيرا درخت پسته نيز با مقاومت در برابر شرايط اقليمي (خشکي و گرما و سوز و سرماي هوا وشوري و تلخي آب و خاک که ساير نباتات و درختان مزروع کمتر تحمل مي کنند) ثمره اي بي مانند به ارمغان مي آورند، ثمره اي خندان که حاصل مقاومتهاي آن است. بر همين اساس پسته عالي و ممتاز و بي مانند کنوني ايران در يک استمرار تاريخي طولاني بدواً از گهواره و بستر اوليه کوهستاني سختش در خراسان به دامنه ها و جلگه ها منتقل گرديده و بعد از کاشت و مراقبت، پرورش يافته و اهلي شده است. پس از آن براساس تجارب مکرر انساني به مناطق بياباني و نيمه بياباني خشک سرزمين ايران رسيده تا بالاخره جايگاه مناسب طبيعت ثانوي (اهلي شده) خويش را با رنج و تجارب انساني و طول دوره هاي تاريخي بازيافته است (ابريشمي،1373).
علي رغم تمامي مزاياي اين محصول با ارزش که امروزه به عنوان طلاي سبز شناخته شده است، اين گياه داراي مسائل و مشکلات منحصربه فرد مي باشد که اکثريت به صورت ژنتيکي و ارثي هستند.
ميزان توليد پسته جهان براساس آمار سازمان خواربار جهاني(FAO) 1436000 تن گزارش شده است که کشور ما با توليد بيش از 303130 تن، 69 درصد از توليد جهاني را به خود اختصاص داده و مقام نخست را در جهان دارد. از اين ميزان توليد طبق آمار نامه سازمان جهاني FAO در سال 2000 ميلادي ايران بالاترين رقم صادرات پسته را در جهان دارا بوده است. با اين ميزان توليد و صادرات برنامه ريزي جهت حضور در بازارهاي جهاني از اهميت ويژه اي براي کشور برخوردار است. براي حضور بهتر در بازارهاي جهان بالا بردن کيفيت و صدور محصول با کيفيت بالا از ضروريات مي باشد لذا مطالعات بنيادي وکاربردي و شناختن مکانيسم هاي فيزيولوژيکي موثر در کيفيت از ضروريات مي باشد. از مسائلي كه مخصوصا در ساليان اخير گريبانگير باغداران بوده است پايين بودن عملكرد و كيفيت پسته مي باشد. علاوه بر مسائل مربوط به آب آبياري و كمبود آب كه به نظر مي رسد نقش اساسي در اين مسئله ايفا نمايد، عدم تعادل عناصر غذايي و تغذيه متعادل و مطلوب باغهاي پسته است. ماهيت خاكهاي مناطق خشك و بالا بودن املاح محلول (نمك) و كم محلول (گچ و آهك) در خاكهاي مناطق پسته كاري مسئله عدم وجود تعادل در عناصر غذايي خاك و برگ مناطق پسته كاري را به اثبات مي رساند. در اين مناطق درختان ساليان زيادي از ذخيره عناصر غذايي خاك استفاده نموده اند بدون اينكه به جبران و جايگزيني علمي آنها توجه گردد. به طوريكه باغداران تنها به كاربرد يكي دو نمونه كود ازته و فسفره آن هم نه بر اساس اصول علمي پرداخته اند. اين مسائل باعث عدم تعادل تغذيه اي در باغهاي پسته شده است. آثار عدم تعادل غذايي، علاوه بر كاهش عملكرد كمي و كيفي پسته به صورت علائم مختلفي مانند حاشيه سوختگي و زردي برگها، ريز برگي يا قرمزي و لكه پوست استخواني مشهود است و روز به روز نيز اين مسائل و مشكلات ابعاد جديد تري به خود مي گيرد.
2-2- تاريخچه و منشاء
محمدبن جرير طبري (قرن سوم هــ . ق) مبدأ پيدايش پسته را همزمان با استقرار آدم در کره زمين نقل کرده است. در مورد مبدأ اصلي درختان پسته در منابع متأخر اظهار نظرهاي متفاوتي شده است. در اين منابع سرزمين هاي بسياري به عنوان رويشگاه اصلي اولين درختان پسته معرفي مي گردد. در برخي از اين منابع از سرزمين هايي با اسامي آسياي مرکزي، خاورميانه، خاور نزديک به عنوان مبدأ اوليه درختان پسته ياد مي شود در حالي که اسامي فوق محدوده جغرافيايي کاملاً دقيقي را مشخص نمي کند (آنون، 1965).
مطابق مستندات تاريخي و موجود، چنين محدوده اي در قلمرو فرهنگي ايران بوده که در شمال شرقي آن استقرار يافته است، سرزميني که بعدها پارت و سپس خراسان نام گرفته، رويشگاه اوليه و اصلي درختان پسته است. حد غربي دامنه رويش درختان پسته تا نواحي نيشابور و حد شرقي آن تا نواحي بلخ در دو سوي جيحون بوده است (ابريشمي، 1392). جنگل هاي وحشي و خودروي پسته ايران در ناحيه سرخس و مناطق جنوبي تر تا زورآباد تربت حيدريه پيشينة تاريخي دارد و تصور مي شود که درخت پسته حدود 3 تا 4 هزار سال قبل در ايران اهلي شده و مورد کشت و کار قرار گرفته است و پس از ايران به ساير نقاط جهان و بخصوص به کشورهاي اطراف درياي مديترانه منتقل شده است. کلمه لاتين Pistachio که از اسم فارسي پسته (Piste يا Peste) گرفته شده است گوياي اين مطالب است (ابريشمي، 1392).
کارادووو (دانشمند فرانسوي) مي گويد پسته بومي ايران، عربستان و سوريه است (کارادووو، 1359). در دايرة المعارف بريتانيکا پسته بومي ايران معرفي شده است و در دايرة المعارف آمريکانا از آسياي غربي به عنوان منشاء درخت پسته ياد شده است (ابريشمي،1373).
نويسندگان ايراني نيز در باب مبدأ پسته اظهار نظرهاي متفاوتي دارند. برخي سابقه پسته را در ايران 4000 سال دانسته (مجله بانک کشاورزي،1343) برخي موطن اصلي آن را حدود افغانستان و ايران و ترکيه مي دانند (داک،1989) و بعضي انتقال آن را (از کشورهاي آسيايي مزبور) به اروپا مقارن با تولد مسيح دانسته اند (شيباني،1370). عده اي هم سابقه پسته را در ايران 5000 سال و در قزوين 1600 سال و در اردکان 300 سال نوشته اند و مي گويند در 1200 سال قبل پسته از ايران توسط اعراب به ايتاليا برده شده است (شاه علايي،1330).
به نظر مي رسد که در حدود قرن دوازدهم هـ .ق تا اوايل قرن سيزدهم درخت پسته در استان کرمان مورد توجه قرار گرفته و اين استان جزء مناطق پيدايش اوليه پسته نمي باشد. شايد اولين درختان پسته که منشاء باغات عظيم کنوني پسته مي توان به حساب آورد در اين قرن به استان کرمان منتقل شده است. بر طبق گزارشات بذر يا نهال گياه پسته، در دوره صفويه به استان کرمان حمل شده و تکثير گرديده است و از آن زمان تا 50 الي 60 سال گذشته باغات کوچک بطور پراکنده در استان کرمان بخصوص رفسنجان و زرند احداث شده بطوريکه تا سال 1374 حدود 224 هزار هکتار باغات پسته در استان کرمان تکثير پيدا نموده و در همين سال حدود 67 هزار تن پسته توليد و 11000 تن به خارج صادر گرديده است. در استان اصفهان و يزد هم کشت پسته سابقه طولاني ندارد و به حدود 200 تا 250 سال قبل بر مي گردد. ولي در دامغان و قزوين کشت پسته سابقه طولاني دارد (ابريشمي، 1392).
جنس Pistacia يکي از جنسهاي بسيار معروف خانواده آناکاردياسه2 مي باشد (گل گلاب، 1328). نام اين جنس از کلمه فارسي پسته (Peste,Piste) در زبان فارسي گرفته شده است و اين بيانگر اين است که منشاء اين گياه مربوط به ايران است (تاج آبادي پور، 1376؛ سبزواري، 1362؛ کارادووو، 1359؛ گل گلاب، 1328) اما وست وود3 منشاء آن را سوريه مي داند (وست وود، 1376).
زهري و وايت هاوس4 منشاء احتمالي پسته را آسياي مرکزي مي دانند جايي که رويشگاههاي بزرگي از درختان وحشي پسته در اين مناطق ديده مي شود و امروزه شامل کشورهاي ايران، ترکمنستان و افغانستان است (کرين،1981).
قدر مسلم آن است که شناخت اوليه انسان از پسته پس از ملاحظه درخت خودروي آن صورت گرفته است بنابراين مبدأ اوليه درختان محدوده سرزميني است که رويشگاههاي طبيعي پسته در آن واقع بوده است (بايلي، 1925 ؛ بيم باور، 1956). مطابق مستندات تاريخي موجود، چنين محدوده اي در قلمرو فرهنگي ايران بوده که در شمال شرقي آن استقرار يافته است. سرزميني که بعدها پارت و سپس خراسان نام گرفته است رويشگاه اصلي و اوليه درختان پسته بوده است (ابريشمي،1373).
2-3- مناطق عمده پسته کاري در دنيا
در قاره آسيا به جز مناطق رويش طبيعي درختان پسته (در بخشهايي از ماوراء النهر و خراسان) و نواحي پرورش اين درخت در ايران، در کشورهاي سوريه، ترکيه، اردن، لبنان و فلسطين پرورش درختان پسته معمول مي باشد.
در قاره اروپا کشورهاي ايناليا و يونان و قبرس باغهاي پسته دارند. به علاوه در دره رن فرانسه باغهاي کوچک پسته احداث گرديده است و کوششهايي نيز از حدود 30 سال قبل به منظور ايجاد باغهاي پسته در استراليا به عمل آمده است.
در قاره آمريکا توسعه باغهاي پسته به صورت فزاينده اي در ايالات متحده طي 14 سال اخير اوج گرفته است و مي رود که اين کشور از نظر ميزان توليد به پاي ايران – عمده ترين و بي رقيب ترين کشور توليد کننده پسته در تمام اعصار و قرون درآيد. در کشور مکزيک نيز باغهاي پسته ايجاد شده که با موفقيت چنداني مواجه نبوده است (ابريشمي،1373).
کشورهاي سوريه و فلسطين به دليل دارا بودن درختان پسته شهرت زيادي دارند و شهر تاونا در ناحيه آليپو به دليل فراواني درختان پسته بسيار مشهور است (اسماعيل پور، 1375؛ کرين، 1977). سوريه بعد از ايران قديميترين کشوري است که کاشت و پرورش درختان پسته در آن معمول مي باشد (ابريشمي،1373). کيفيت ميوه پسته شهر دمشق سوريه بسيار بالا و مورد توجه است (کرين، 1977).
در هند اکثر محصول از درختان وحشي و خودروي دره ها و تپه هاي استانهاي مرزي و بلوچستان در شمال غربي اين کشور به دست مي آيد (کرين، 1977). پسته توليد شده در افعانستان محصول جنگلهاي وحشي و خودروي پسته اين کشور مي باشد (اسماعيل پور، 1375). کشت پسته در ترکيه به دامنه کوههاي خشک و لم يزرع مناطق جنوب شرقي و غرب ترکيه مربوط مي شود. مرکز اصلي پسته ترکيه در نواحي اطراف شهرهاي گازي آن، تپ و اورفا مي باشد. رنگ و مغز ميوه پسته ترکيه و سوريه از سبزي يکنواخت تري برخوردار مي باشد (کرين،1977؛ سينگ، 1995). باغهاي پسته در ترکيه به صورت ديم است که به آبياري چنداني نياز ندارد (سينگ، 1995). پسته کاران و باغداران ترک به اين درختان کود نمي دهند و کمتر به سمپاشي و مبارزه با آفات پسته مي پردازند.اين کم توجهي به درختان پسته در ترکيه موجب گرديده که در فاصله هر سه تا چهار سال فقط يکبار محصول نسبتا خوبي از نظر کميت داشته باشند.بنابراين پسته اين کشور از نظر مرغوبيت در حد بسيار پاييني قرار دارد.به طور معمول در ترکيه پسته را با پوست رويي (پوست نرم و سبز رنگ) آن خشک و مدتها در انبار نگهداري مي کنند (ابريشمي،1373).
مراکز پسته کاري ايتاليا عمدتا در جزيره سيسيل و بيشتر در نواحي کاتانيا و جيرجنتي قرار دارد. پسته ايتاليا از نظر کيفيت و مرغوبيت به پاي پسته ايران نمي رسد. از نظر اندازه کوچکتر از اقلام تجاري پسته ايران ولي از نظر رنگ مغز، سبز تر از پسته ايران است. به همين خاطر مغز پسته سيسيل را غالبا براي تزيين مواد خوراکي از جمله شيريني و بستني و کالباس وپنير و… در اروپا مورد استفاده قرار مي دهند (ابريشمي، 1373).
پسته هاي توليد شده در يونان داراي کيفيت خوب و ارزش تجاري بالا مي باشند(اسماعيل پور، 1375). پسته محصول يونان از نظر کمي مشابه پسته ايتاليا مي باشد.
سازمان خواروبار جهاني در آمار ساليانه خود تنها از دو کشور فوق در قاره اروپا به عنوان منابع پسته خيز ياد مي کند(ابريشمي،1373).
امروزه ايالات متحده آمريکا بزرگترين رقيب پسته ايران از نظر کمي و ظاهري شده است. ارقام مختلف پسته در اوايل سال 1904ميلادي از نواحي مديترانه وارد کاليفرنيا گرديد و به عنوان يک محصول جديد مورد ارزيابي قرار گرفت (اسماعيل پور،1375 ). اما ابريشمي معتقد است که سابقه کاشت اولين درختان پسته در آمريکا به سال 1854 ميلادي باز مي گردد (ابريشمي،1373). در سال1927از بين نهالهاي توليد شده از بذور وارد شده از ايران، بهترين رقم تجاري انتخاب گرديد و در سال 1957به نام رقم کرمان معرفي شد. اين نوع پسته در کاليفرنيا درشت ترين محصول را مي دهد و در ضمن پربارترين درخت پسته و در عين حال کم آفت ترين آن مي باشد که در آمريکا شناسايي شده است (هال، 1975؛ هندريک و همکاران، 1997؛ ويزارووا، 1994؛ وايت هوس، 1957).
درختان پسته کاليفرنيا با درختان مشابه ايران از نظر ظاهري دو تفاوت دارند. نخست اينکه درختان پسته در کاليفرنيا سرسبزتر و بالنده ترند. دوم شکل داده شده به درخت است، به اين ترتيب که باغبانان آمريکايي نهالهاي جوان پسته را به گونه اي پرورش مي دهند تا تنه درخت تناسب لازم را براي برداشت ماشيني محصول داشته باشد. در حالي که در بيشتر نقاط پسته خيز ايران مخصوصاً در استان کرمان، درختان پسته را به گونه اي تربيت مي کنند تا برداشت محصول توسط نيروي انساني به سهولت امکان پذير باشد(ابريشمي،1373).
2-4- گياهشناسي
2-4-1-گياهشناسي خانواده آناکاردياسه
پسته گياهي از خانواده آناکاردياسه (پسته سانان) با نام علمي.Pistacia vera L مي باشد (خوشخوي و همکاران، 1367). جنس پسته توسط مشيل زهري (1952) به چهار بخش و ده گونه تقسيم شده است که روشهاي عمده شناسايي براي تشخيص گونه هاي مختلف، مورفولوژي ميوه و خصوصيات برگ مي باشد (شيباني و همکاران، 1373؛ ميترا، 1991؛ اسپيگل، 1985؛ وودروف، 1967). در ميان گونه هاي مختلف Pistacia تنها P. vera ميوه خوراکي قابل قبول تجاري توليد مي کند و ديگر جنسها به عنوان پايه و يا درختان تزييني به کار مي روند (اسپيگل، 1985).
اين خانواده داراي 75 جنس و 600 گونه مي باشد و اکثراً گياهاني گرمسيري و به صورت درخت و درختچه هاي رزين دار، يکپايه و دو پايه با برگهاي ساده يا مرکب، متناوب و بدون گوشوارک هستند (درويش، 1346). گلهاي کوچک به صورت گل آذين خوشه، هرمافروديت يا تک جنسي، اغلب گلهاي هرمافروديت ديسکي شکل و حلقه مانند هستند، گلها غالباً نامنظم بوده و پوشش گل اغلب پنج تايي است ولي گاهي داراي اجزاي کمتر نيز مي باشند. مادگي آزاد و از سه برچه پيوسته تشکيل شده که هريک داراي يک تخمک مي باشد.
تخمدان فوقاني: ميوه سفت، بذر با آندوسپرم کم يا بدون آندوسپرم و لپه ها گوشتي هستند. تعداد پرچم ها در اين حانواده زياد يا دو برابر گلبرگها بوده و بساکها دو حجره اي هستند و به طور طولي باز مي شوند. در اين خانواده علاوه بر جنس پسته گياهاني مثل انبه، بادام هندي (کاشو)، عشقه سمي، بلوط سمي، سماق و گلپر نيز وجود دارد (رياضي،1371؛ شيباني،1370).
2-4-2- گياه شناسي جنس پسته (Pistacia)
درخت يا درختچه، برگها متناوب، خزان کننده يا هميشه سبز (گونه هاي موجود در ايران خزان کننده اند)، شانه اي، به ندرت سه برگچه اي يا منفرد، بدون گوشوارک، گلها روي خوشه ساده يا مرکب، تک جنسي، گياه دوپايه، کاسبرگها پنج عدد، بدون گلبرگ، گل نر معمولاً با 4 تا 5 پرچم، ميله پرچم کوتاه، بساک بزرگ، گل ماده با تخمدان يک خانه اي، خامه کوتاه با کلاله سه شاخه اي، کلاله پهن و برگشته، ميوه شفت کم و بيش مورب و داراي يک دانه مي باشد (خاتم ساز، 1367؛ وست وود، 1376).
2-4-2-1-گونه هاي جنس پسته
جنس Pistacia در سال 1737 ميلادي توسط لينه نامگذاري شده است (خوشخوي و همکاران،1367) و داراي 20 گونه مي باشد که در مناطق مختلف دنيا و اکثراً در اطراف درياي مديترانه، خاورميانه و بخصوص ايران پراکنده شده اند (درويش، 1346).
براساس مطالعات اوليه که توسط زهري برروي خصوصيات برگ گونه هاي مختلف انجام گرفت، 11 گونه مختلف در اين جنس تشخيص داده شد (وودروف، 1967). مطالعاتي مبني بر تقسيم بندي گونه هاي مختلف از طريق اناتومي چوب آنها انجام شده است (گراندوي و همکاران، 1976).
مهمترين گونه هاي جنس پسته به شرح زير است: (ابريشمي، 1373؛ شيباني، 1370)
P.vera L. يا پسته معمولي که منشأ ايراني دارد.
P.khinjuk که نامش مأخود از کلمه فارسي خنجوک است. ميوه اين درخت از نوع شفت و تقريباً کروي (به قطر حدود 5/0 سانتي متر) است. درخت خنجوک پايه مناسبي براي پيوند پسته است. ارتفاع اين درخت تا حدود 7 متر مي رسد.
P.mutica که در فارسي با نام ((بنه)) شناخته مي شود و داراي چند زيرگونه است که از نظر شکل ظاهري تفاوتهايي با يکديگر دارند. ارتفاع بنه متفاوت است و تا حدود 10 تا 12 متر مي رسد. ميوه آن روغني و از نوع شفت و بيضي شکل است که شباهت به پسته ريز دارد. در کردستان از اين نوع درختان صمغ معطري اسحصال مي شود که سقز نام دارد و يکي از اقلام صادراتي اين نواحي محسوب مي



قیمت: تومان


پاسخ دهید