دانشگاه آزاد اسلامي
واحد علوم وتحقيقات آذربايجان شرقي
پايان نامه براي دريافت درجه كارشناسي ارشد
رشته: مديريت اجرايي
گرايش: استراتژيك
عنوان:
بررسي امكان بكارگيري كارت امتيازي متوازن جهت اجراي استراتژيهاي آن در شركت خودروسازي سايپا
استاد راهنما:
دكتر سليمان ايرانزاده
استاد مشاور:
دكتر حسين بيوراني
نگارش:
حسين حسن وكيلي
تير ماه 92

چكيده
هدف از انجام اين تحقيق بررسي امكان بكارگيري كارت امتيازي متوازن جهت اجراي استراتژيهاي آن در شركت خودروسازي سايپا است. كارت امتيازي متوازن يكي از تكنيكهاي ارزيابي عملكرد سازمانها ميباشد كه سازمان را از چهار منظر مالي، مشتري، فرآيندهاي داخلي و يادگيري و رشد مورد ارزيابي قرار ميدهد. عمدهترين مشكل در سازمانها اجراي استراتژي تدوين شده ميباشد. كارت امتيازي متوازن فاصلهاي كه ما بين تدوين و اجراي استراتژي وجود دارد از بين ميبرد. محل تحقيق شركت سايپا و جامعه آماري شامل 58 نفر از مديران ارشد، مديران مياني، اجرائي شاغل در شركت سايپا ميباشند. روش تحقيق توصيفي- پيمايشي و ابزار جمعآوري اطلاعات پرسشنامه و مطالعات كتابخانهاي بوده و روش آماري، آمار استنباطي ميباشد. نتايج حاصل از تحقيق بيانگر اين است كه امكان اجراي ارزيابي متوازن با بكارگيري كارت امتيازي متوازن در شركت سايپا وجود دارد. و با استفاده از اين تكنيك امكان غلبه بر موانع اجراي استراتژي در شركت سايپا وجود دارد. ‏‏

واژگان کليدي: کارت امتيازي متوازن، استراتژي، سايپا، سازمان

تقديم به آنان که زندگي خود را وقف آگاهي انسانها و مبارزه با جهل مينمايند.

سپاسگزاري
با درود فراوان به روح پر فتوح پدر بزرگوارم و سپاس بيکران بر همدلي و همراهي و همگامي همسر عزيز و مهربانم که سجده ايثارش گل محبت را در وجودم پروراند و دامان گهربارش لحظههاي مهرباني را به من آموخت. و با تقدير و تشکر شايسته از استاد فرهيخته و فرزانه جناب آقاي دکتر ايرانزاده و جناب دكتر بيوراني که با نکتههاي دلاويز و گفتههاي بلند، صحيفههاي سخن را علم پرور نموده و همواره راهنما و راهگشاي نگارنده در اتمام و اکمال پاياننامه بوده است.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
فصل اول: كليات1
1-1- مقدمه2
1-2- عنوان تحقيق2
1-3- بيان مسئله3
1-4- ضرورت و اهميت انجام پژوهش6
1-5- اهداف تحقيق9
1-5-1- هدف اصلي9
1-6- سؤالات تحقيق9
1-6-1- سوال اصلي تحقيق9
1-6-2- سوالات فرعي9
1-7- فرضيه‏هاي تحقيق10
1-7-1- فرضيه اصلي10
1-7-2- فرضيههاي فرعي10
1-8- روش تحقيق11
1-9- روش آماري11
1-9-1- آمار توصيفي11
1-9-2- آمار استنباطي11
1-10- روش گردآوري دادهها11
1-11-جامعه آماري، روش نمونه‏گيري و حجم نمونه (در صورت وجود و امکان)12
1-12-تعيين حجم نمونه و روش نمونه گيري12
1-13-تعاريف نظري و عملياتي12
1-13-1- تعاريف نظري12
1-13-1-1- كارت امتيازي متوازن12
1-13-1-2-استراتژي (راهبرد)13
1-13-2- تعاريف عملياتي13
فصل دوم: ادبيات و مباني نظري14
کارت امتيازي متوازن15
2-1- مقدمه15
2-2- تاريخچه و روند تکاملي کارت امتيازي متوازن17
2-2-1- معيارهاي سنجش مالي عمدتاً کوتاه مدت و غير استراتژيک هستند.18
2-2-2- ارزيابي مبتني بر اطلاعات تاريخي است.18
2-2-3- ارزيابيها عمدتاً يک بعدي است.18
2-3- تاريخچه شکلگيري برنامهريزي استراتژيک19
2-4- استراتژي20
2-5- چهار فرآيند مديريت راهبردي21
2-5-1- تفسير چشم‌انداز21
2-5-2- انتقال راهبرد و مرتبط ساختن آن با اهداف22
2-5-3- برنامه‌ريزي تجاري24
2-5-4- بازخورد و آموزش25
2-6- تعاريف کارت امتيازي متوازن28
2-7- کارت امتيازي متوازن ابزار کارآمد تسري استراتژيها30
2-8- مزاياي کارت امتيازي متوازن30
2-8-1- يكپارچگي و نظارت31
2-8-2- تمركز31
2-8-3- بازخور31
2-8-4- همسويي31
2-8-5- ارتباطات32
2-8-6- مسئوليت‌پذيري32
2-8-7- مشاركت32
2-8-8- تبديل و تكامل32
2-9- كاركردهاي كارت امتيازي متوازن33
2-10- منظرهاي ارزيابي متوازن34
2-11- دلايل عدم اجراي استراتژيهاي تدوين شده در سازمان36
2-11-1- عدم مشارکت کارکنان در فرآيند برنامهريزي استراتژيک شرکت37
2-11-2- موانع مديريتي37
2-11-3- موانع عملياتي37
2-11-4- موانع کارکنان37
2-12- معرفي وجوه كارت امتيازي متوازن39
2-12-1-وجه مالي40
2-12-2- وجه مشتري41
2-12-3- وجه رشد و يادگيري42
2-12-4- وجه فرآيندهاي داخلي42
2-12-4-1- آرمان / چشمانداز43
2-12-4-2- استراتژي43
2-12-4-3- عوامل بحراني موفقيت44
2-12-4-4- روابط علت و معلولي44
2-12-4-5- برنامه عملي44
2-13- پيادهسازي کارت امتيازي متوازن45
2-13-1- قدم اول45
2-13-2-قدم دوم46
2-13-3- قدم سوم46
2-13-4- قدم چهارم47
2-13-5- قدم پنجم47
2-13-6- قدم ششم48
2-14- مثالي از يک سيستم كارت امتيازي متوازن48
2-14-1- منظر مالي اهداف48
2-14-2- منظر فرآيندهاي داخلي اهداف48
2-14-3- منظر يادگيري و رشد اهداف49
2-14-4- منظر مشتري49
2-15- ايجاد سازمان استراتژي محور به کمک کارت امتيازي متوازن50
2 -15-1- ترجمه استراتژي به اصطلاحات عملياتي51
2-15-2- همسوسازي سازمان براي ايجاد هم افزايي52
2-15-3- تبديل استراتژي به کار هر روز هرکس52
2-15-3-1- آموزش و برقراري ارتباط53
2-15-3-2- توسعه اهداف فردي و گروهي53
2-15-3-3- سيستمهاي پاداش و بهرهوري53
2-15-4- تبديل استراتژي به يک فرآيند مستمر54
2-15-5- بسيج و به حرکت درآوردن تحول ازطريق رهبـري مديريت ارشد54
2-16- گسترش استفاده از کارنامه متوازن (کارت امتيازي متوازن)57
2-17-کارنامه متوازن تکميل کنندهِ گزارشگري مالي رايج58
2-18- چهار ديدگاه در کارنامه متوازن59
2-19- داستانهاي موفقيت از راه کارت امتيازي متوازن60
2-19-1- رشد پايه درآمد که بيشتر از رشد بازار باشد61
2-19-2- تبديل ?? درصد درآمد حاصل از تغييرات تدريجي به سود عملياتي61
2-19-3- دو برابر کردن سود هر سهم61
2-20- سنگ بناي پيروزي63
2-20-1- حمايت مديريت ارشد64
2-20-2- مديريت پروژه64
2-21- چالشهاي کارت امتيازي متوازن در مقام عمل65
2-22- سيستم جامع مديريتي کارت امتيازي متوازن براي پيوند استراتژي با عمليات66
2-22-1 – تنظيم استراتژي66
2-22-2- برنامهريزي استراتژيک67
2-22-3- همسويي سازمان با استراتژي69
2-22-4- برنامهريزي عمليات69
2-22-5- کنترل، نظارت و يادگيري70
2-22-6- سنجش و سازگار کردن استراتژي70
2-23- بعضي از كاستيهاي كارت امتيازي متوازن71
2-24-تحقيقات انجام شده در مورد کارت امتيازي متوازن72
2-24-1- تحقيقات خارجي72
2-24-2- تحقيقات داخلي76
2-3- نتيجهگيري79
فصل سوم: مواد و روشها و روششناسي تحقيق يا روش اجراي تحقيق81
3-1- مقدمه82
3-2 – روش تحقيق82
3-2-1- برحسب هدف83
3-2-2- برحسب نحوه گردآوري دادهها84
3-3- جامعه آماري تحقيق87
3-4- روش نمونهگيري و تعيين حجم نمونه87
3-5- روش و ابزار جمعآوري اطلاعات و اندازهگيري دادهها87
3 -6- روش سنجش اعتبار (روايي) و پايايي:91
3-6-1- روايي پرسشنامه تحقيق91
3-6-2- پايايي (قابليت اعتماد) پرسشنامه92
3 -7- روش تجزيه و تحليل دادها و آزمون فرضيهها93
3-7-1- نرمافزارهاي مورد استفاده براي تجزيه و تحليل دادهها94
3-7-2- مقايسه رتبه با استفاده از آزمون فريدمن94
3-7-3- آزمون كاي -دو براي جدولهاي يك بعدي95
3-7-4- آزمون نسبت (دو جملهاي)95
3-8-چهارچوب نظري و مدل تحقيق: مدل كارت امتيازي متوازن96
3-8-1- مانع اول96
3-8-2- مانع دوم96
3-8-3- مانع سوم96
3-8-4- مانع چهارم96
فصل چهارم: تجزيه و تحليل دادهها100
4-1- مقدمه101
4-2- ويژگيهاي جمعيتشناسي جامعه مورد مطالعه101
4-2-1- جامعه مورد مطالعه از لحاظ جنسيت102
4-2-2- جامعه مورد مطالعه از لحاظ سن102
4-2-3- جامعه مورد مطالعه از لحاظ تحصيلات103
4-2-4- جامعه مورد مطالعه از لحاظ سابقه كار در سازمان104
4-3 – آزمون فرضيات105
4-3-1- آزمون فرضيه اصلي تحقيق105
4-3-1-1- آزمون کاي – دو106
4-3-1-2- آزمون نسبت (دو جملهاي)108
4-4- آزمونهاي مربوط به فرضيه اول110
4-4-1- آزمون کاي – دو110
4-4-2- آزمون نسبت (دو جملهاي)112
4-5- آزمون مربوط به فرضيه دوم114
4-5-1- آزمون كاي -دو114
4-5-2- آزمون نسبت (دو جملهاي)116
4-6- آزمون مربوط به فرضيه سوم118
4-6-1- آزمون كاي – دو118
4-6-2- آزمون نسبت (دو جملهاي)120
4-7- آزمون مربوط به فرضيه چهارم121
4-7-1- آزمون كاي -دو121
4-7-2- آزمون نسبت (دو جملهاي)123
4-8- آزمون مربوط به فرضيه پنجم124
4-8-1- آزمون كاي -دو124
4-8-2-آزمون نسبت (دو جملهاي)126
فصل پنجم: نتايج تحقيق128
5-1- مقدمه129
5-2- خلاصه تحقيق129
5-3- نتايج آزمون فرضيات و تفسير آنها130
5-3-1- آزمون كاي-دو131
5-3-2- آزمون نسبت (دو جملهاي)131
5-4- پيشنهادات براساس نتايج به دست آمده134
5-5- پيشنهادات براي تحقيقات آتي134
5-6- محدوديتهاي تحقيق134
منابع و مآخذ136
پيوستها147
Abstract154

فهرست جداول
عنوان صفحه
جدول 4- 1: جنسيت جامعه مورد بررسي102
جدول 4- 2: سن جامعه مورد بررسي103
جدول 4- 3: تحصيلات جامعه مورد بررسي104
جدول 4- 4: سابقه كاري جامعه مورد بررسي105
جدول 4- 5: چگونگي توزيع نتايج براي انجام آزمون كاي دو در فرضيه كلي (TH)107
جدول 4- 6: آماره آزمون ومقدار سطح معنادري در آزمون كاي- دو در فرضيه كلي108
جدول 4- 7: نتايج آزمون نسبت فرضيه كلي110
جدول 4- 8: چگونگي توزيع نتايج براي آزمون كاي- دو در فرضيه اول111
جدول 4- 9: آماره آزمون و مقدار سطح معناداري در آزمون كاي دو در فرضيه اول112
جدول 4- 10: نتايج آزمون نسبت فرضيه اول113
جدول 4- 11: چگونگي توزيع نتايج براي انجام آزمون كاي-دو فرضيه دوم115
جدول 4- 12: آماره آزمون و مقدار سطح معني داري در آزمون كاي-دو فرضيه دوم116
جدول 4- 13: نتايج آزمون نسبت فرضيه دوم117
جدول 4- 14: چگونگي توزيع نتايج براي انجام آزمون كاي-دو فرضيه سوم119
جدول 4- 15: آماره آزمون و مقدار سطح معني داري در كاي-دو فرضيه سوم119
جدول 4- 16: نتايج آزمون نسبت فرضيه سوم120
جدول 4- 17: چگونگي توزيع نتايج براي انجام آزمون كاي-دو فرضيه چهارم122
جدول 4- 18: آماره آزمون و مقدار سطح معني داري در آزمون كاي-دو فرضيه چهارم122
جدول 4- 19: نتايج آزمون نسبت فرضيه چهارم124
جدول 4- 20: چگونگي توزيع نتايج براي انجام آزمون كاي-دو فرضيه پنجم125
جدول 4- 21: آماره آزمون و مقدار سطح معني داري در آزمون كاي-دو فرضيه پنجم125
جدول 4- 22: نتايج آزمون نسبت فرضيه پنجم127
جدول 5- 1: خلاصه آزمون فرضيات تحقيق132
فهرست اشکال
عنوان صفحه
شکل 1- 1: رابطه علت و معلولي در چهار منظر ارزيابي متوازن به شرح زير است36
شکل 1- 2: چهارچوب كارت امتيازي متوازن39
شکل 2- 1: نقشه استراتژي شركت Saatchi & Saatchi63
شکل 3- 1: مدل كارت امتيازي متوازن98

فهرست نمودارها
عنوان صفحه
نمودار3- 1: الگوريتم مراحل انجام تحقيق86

فصل اول: كليات

1-1- مقدمه
در مورد سازمان تعاريف بسياري ارائه شده است. کلاسيکها بر نقش ساختار در سازمان تاکيد ميکنند و نئوکلاسيکها به انسان توجه اساسي دارند. سازمانهاي مکانيکي، سازمانهاي ارگانيکي، سازمان يادگيرنده، سازمان به مثابه فرهنگ و انواع مختلفي از تعاريف ديگر که هريک از زوايهاي خاص به سازمان مينگرند. اما يکي از استعارههاي جالب در مورد سازمان، تشبيه سازمان به انسان است، در اين تفکر به سازمان به مثابه موجودي زنده نگريسته ميشود. اما در همه موجودات زنده، بويژه انسان، فاکتورهايي وجود دارد که از آنها به عنوان علايم حياتي نام برده ميشود.! آيا سازمان نيز علايم حياتي دارد؟ آيا آنچنان که فشار خون و نبض انسان حامل پيام مرگ و زندگي ميتوانند باشند، ميتوان با اندازهگيري نبض و فشار خون سازمان نسبت به سلامت يا عدم سلامت آن آگاهي يافت؟ چارچوب کارت ارزيابي متوزان يکي از روشهاي نوين و مفيدي است که کنترل استراتژيک در سازمان را برمبناي عوامل حياتي آن امکانپذير ميسازد.
1-2- عنوان تحقيق:
بررسي امكان بكارگيري كارت امتيازي متوازن جهت اجراي استارتژيهاي آن در شركت خودروسازي سايپا
1-3- بيان مسئله:
تا چند دهه قبل برنامه‌ريزي استراتژيك و تدوين استراتژي براي سازمانها معنا و مفهومي نداشت و سازمانها فقط به برنامه‌ريزي عملياتي مي‌پرداختند و شايد موفقيت‌هايي نيز كسب نموده باشند. ولي بعد از آن دوران، بخصوص دهه 1970 به بعد، سازمانها به اين نتيجه رسيدند كه فقط با برنامه‌ريزي عملياتي نمي‌توانند به فعاليتها ادامه دهند. چون تحولات اقتصادي جديد از جمله افزايش تورم و بيكاري، رقابت بين سازمانها و اهميت خدمات در اقتصاد باعث گرديد كه سازمانها براي رفع مشكلات به برنامه‌ريزي استراتژيك و تدوين استراتژي روي آورند. زيرا هيچ سازماني توانايي كامل شكل دادن به محيطي كه در آن كارميكند را ندارد. اما مي‌تواند اوضاع و احوالي را پديد آورده و از بين آنها بهترين فرصت‌ها را بدست آورد. وظيفه مديريت اين است كه شركت را همواره به گونه‌اي ببيند كه مي‌تواند بشود. نه آن‌گونه كه هم‌اكنون هست (كاتلر، اصول بازاريابي، 86)
ولي پياده‌سازي اين استراتژي‌هاي تدوين شده در برنامه‌ريزي استراتژيك، مشكل است زيرا در مسير اجراي هر استراتژي موانع زيادي وجود دارد كه از آن‌جمله مي‌توان به موانع فني و موانع مهارتي و موانع ساختاري اشاره نمود. روش‌هاي زيادي نيز براي غلبه بر موانع اجراي استراتژي‌ها پيشنهاد گرديده است. يكي از روش‌هاي پيشنهادي، تكنيك ارزيابي متوازن نام دارد كه در سال 1992 توسط كاپلان و نورتون ارائه گرديده است. بر اساس نظريات كاپلان و نورتون روش ارزيابي متوازن، شرکتها و سازمانها را قادر مي‌سازد تا فاصله قابل توجهي را كه قبلاً فيمابين مراحل تدوين و اجراي استراتژي بوجود مي‌آمد، از ميان بردارند. آنها معتقد بودند كه اين عدم ارتباط صحيح في مابين مراحل تدوين و اجراي استراتژي به واسطه موانع زيربه وجودمي آيد:
1-3-1- مانع اول: چشم‌انداز و استراتژي‌ها غيرقابل درك هستند.
1-3-2- مانع دوم: عدم ارتباط استراتژي‌ها با اهداف نقش‌ها، گروه‌ها و افراد سازمان‌ها.
1-3-3- مانع سوم: عدم ارتباط استراتژي‌ها با تخصيص منابع كوتاه‌مدت و بلندمدت سازمان.
1-3-4- مانع چهارم: دريافت بازخوردهاي تاكتيكي به جاي بازخوردهاي راهبردي (يعني بازخوردهايي كه وجود دارد بر اساس مهارت است نه بر اساس استراتژي). (كاپلان و نورتون1، 1996)
اين تحقيق بر اساس 4 مانع بالا با طرح 5 فرضيه سعي بر آن دارد تا مشخص نمايد آيا مي‌توان از تكنيك ارزيابي متوازن براي غلبه بر موانع اجراي استراتژي شرکت خودروسازي سايپا استفاده نمود؟ اصولاً سازمانها سعي دارند كه چرخة رضايت‌مندي در درون خود ايجاد نمايند، اجراي صحيح چنين چرخه‌اي در گروارزيابي صحيح آن است. در اين راستا تکنيک ارزيابي متوازن جزء اولين تکنيک هاست که به اهميت در ارزيابي عملكرد و فعاليت‌هاي سازمان توجه نموده است. سيستم سنتي ارزيابي عملكرد عمدتاً بر سنجه‌هاي مالي استوار بودند. در ابتدا براي ارزيابي عمليات بيشتر ازسنجههاي مالي مطلق مانند در آمد کل، در آمد خالص، سود عملياتي وسودخالص استفاده مينمود. باگذشت زمان، وگسترش و پيچيده شدن فعاليتهاي سازمان، استفاده از سنجه‌هاي مالي نسبي، مانند بازگشت سرمايه و باقيماندة درآمد رواج پيدا كرد. در دهه‌هاي اخير، نيز مدل‌هايي چون ارزش افزوده اقتصادي و جريان‌هاي نقدي به عنوان معيارهاي مناسبت‌تري براي ارزيابي نتيجه عمليات معرفي شدند. (نمازي، 1386، 56)
در سيستم‌هاي سنتي ارزيابي عملكرد، از يك‌سو، تمامي معيارهاي ارزيابي، مالي و صرفاً كمّي هستند و اصولاً نشان‌دهندة خلاصه و سريع و عمليات‌ و فعاليتهاي يك سازمان هستند و در مواردي به حدي تجمعي هستند كه فقط براي سطوح خاصي از مديران، كاركنان قابل استفاده هستند. همچنين معيارهاي مالي در زمينه‌هايي كه قادر به ارزيابي هستند، نشان‌دهندة رويدادهاي تاريخي گذشته‌اند و چون اغلب با تأخير بدست مي‌آيند، اطلاعات كاملي در زمينة پاسخگويي و تعهدات سازمان در قبال سهامداران و ذي‌نفعان در اختيار قرار نمي‌دهد و از معرفي بهترين نتايج عملكرد سالانه و شش‌ماهه و حتي ماهانه، دليلي بر تداوم اين نتايج در آينده نيست. صورت‌هاي مالي سنتي در پيشرفته‌ترين سطوح خود قادر به انعكاس عملكرد واحدها و بخش‌هاي مختلف يك سازمان هستند كه از تجميع عملكرد كل سازمان بدست مي‌آيد. و توانايي انعكاس اثرات ناشي از همكاري‌هاي بين واحدهاي مختلف را ندارند و اين در حالي است كه امروزه بيشتر فعاليت‌هاي ارزش‌آفرين سازمانها حاصل همكاري‌هاي بين وظيفه‌اي است و سيستم‌هاي مالي سنتي قادر به محاسبه ارزش واقعي و يا بهاي تمام شده اين همكاري‌ها در روابط نيستند (بختياري، 1386).
به ديگر سخن معيارهاي سنتي ارزيابي عملكرد فقط بازدة مالي را مي‌سنجند و مورد تأكيد قرار مي‌دهند و به ارزيابي عمليات و سودآوري كوتاه‌مدت توجه دارند وبه سازه‌ها و فرآيندهايي كه باعث ايجاد بازده مالي مي‌گردند تكيه نمي‌كنند. اين در حالي است كه سيستم‌هاي ارزيابي عملكرد مطلوب بايد مبتني بر بررسي‌هاي بلند مدت و عواملي باشند كه برنامهريزي آينده‌سازان را نيز در بر مي‌گيرد. افزون بر محدوديت‌هاي روش سنتي ارزيابي عملكرد، پذيرش اصل مشتري‌مداري و رضايت مشتري از طرف سازمانها، اهميت يا فتن دارائيها نامشهود در سازمانها و ارزش‌گذاري سازمانها بر مبناي دارائيها نامشهود (از قبيل رضايت مشتريان، بهبود كيفيت ارائه خدمات، استفاده از نيروي انساني كارآمد)، پيدايش فناوري‌هاي اطلاعاتي جديد، تغييرات جديد در حوزه ارائه خدمات و همچنين خواسته‌هاي جديد مشتريان سازماني سبب شده است تا استفاده از تكنيك‌هاي سنتي ارزيابي با مشكل مواجه نشود و از اين‌رو در حمايت از برنامه‌هاي مديريت و بالاخص برنامه‌هاي استراتژيك سازمان ناتوان باشند. لذا در اين پژوهش نيز ديدگاه‌هاي مالي به نتهايي براي پيشبرد عملكرد كافي نيست و نگرش متوازن‌تري لازم است.
تكنيك‌هاي ارزيابي متوازن در اين روش به موارد زير اشاره دارد:
1) توازن بين معيارهاي مالي و غيرمالي
2) توازن بين اهداف كوتاه‌مدت و بلندمدت
3) توازن بين ذي‌نفعان داخلي و خارجي يعني كاركنان و مشتريان و سهامداران
4) توازن بين شاخص‌هاي هادي (شاخص‌هاي عملكرد آينده‌گر) و شاخص‌هاي تابع يا پيامد (شاخص‌هاي مالي و گذشته‌نگر)
5) توازن بين ديدگاه‌هاي داخلي و خارجي
تدوين و اجراي استراتژي‌هاي هدفمند، بدون توجه به نيروهاي دروني و بيروني مؤثر، بر شرکتهاي خودروسازي، از جمله شرکت خودروسازي سايپا امكان‌پذير نخواهد بود. چون فلسفه اصلي ارزيابي متوازن از ابتدا تا انتها، تأكيد زيادي بر مديريت استراتژيك و ايجاد تشكيلات استراتژي‌محور دارد و از آن به عنوان ابزاري جهت تحقق استراتژي استفاده مي‌شود. اين تحقيق سعي بر آن دارد تا نشان دهد كه كارت امتيازي متوازن چگونه غلبه بر موانع و مشكلات مهم سد راه اجراي موفقيت‌آميز استراتژي‌هاي طرحريزي شده را ممكن مي‌سازد.
1-4- ضرورت و اهميت انجام پژوهش
مديران چند سالي است كه از عزم جدي براي خدمت‌رساني و گسترش فعاليت‌هاي شرکت خودروسازي سايپا براي مشتريان بالقوه خود سخن مي‌گويند. امروزه تغييرات تكنولوژي و رقابت‌هاي جهاني دو عامل اصلي مؤثر بر سازمانهاي بزرگ محسوب مي‌شوند. سازمان‌هايي كه نتوانند براي ايجاد، توسعه، استقرار، ارتقاء و بقاء اين دو عامل گام بردارند، در بلندمدت قادر به ادامه حيات نخواهند بود. (ولي‌پور، هنرمنديار، 1386). از طرف ديگر ابعاد يادگيري و رشد به عنوان پايين‌ترين سطح از ديدگاه‌هاي موجود در تكنيك ارزيابي متوازن شناخته مي‌شود. بنابراين همه سازمانهاي پيشرو براي بقاء نيازمند انديشه‌هاي نو و نظرات تازه و بديع هستند نظرات جديد، همچون روحي در كالبد سازمان ديده مي‌شود و آن را از نيستي و فنا نجات مي‌دهد. در عصر ما براي بقاء و پيشرفت و حتي فرار از خطرات احتمالي كه سازمان را تهديد مي‌كند بايد جريان نوجويي و نوآوري را در سازمان تداوم بخشيد تا از ركود و نابودي آنها جلوگيري نمود. سازمانها براي آنكه بتوانند در دنياي متلاطم ومتغير امروز به حيات ادامه دهند، بايد به نوآوري و خلاقيت روي آورند و ضمن شناخت تغيير و تحولات محيط، براي رويارويي باآن‌ها با تکنيکهاي بديع و تازه تداركات ديد و همراه تأثير پذيري از اين تحولات بر آنها تأثير نهاد و در آنها شكل دلخواه را بوجود آورد. اگر مؤلفه‌هاي توسعه در ابعادمختلف سياسي، اجتماعي و اقتصادي را مورد بحث قرار دهيم ناگزير نقش شرکتهاي خودروسازي را در اين زمينه نمي‌توان ناديده گرفت. شرکت خودروسازي سايپا به عنوان يكي از اين شرکتهاي مورد بحث نقش مهمي در فرآيند توسعه دارد. از اين‌رو چنين سازماني كه خود توسعه‌آفرين است و موتور محركه در همه ابعاد توسعه است، نياز مبرمي به توسعه دروني خود دارد. با اينكه شرکت خودروسازي سايپا طي سال‌هاي پس از انقلاب از تفكر كمي و كيفي از رشد قابل توجهي برخوردار بوده است، با اين وجود به نظر مي‌رسد حوزه حسابداري مديريت آن هنوز از كمبود كادر تخصصي مورد نياز رنج مي‌برد و تلاش براي جذب نيروهاي متخصص در اين زمينه عليرغم وجود تعداد زيادي فارغ‌التحصيلان بيكار راه به جايي نمي‌برد. صرف نظر از اينكه در كشور ما كيفيت ارائه خودرو پايين است، بي‌توجهي به ارتقاء اين صنعت مانند آنچه در كشورهاي صنعتي متداول است نيز اثربخشي آن را كمرنگ نموده است. و در شرکت خودروسازي سايپا متوليان امر بايد ضمن استفاده مناسب از فرصت‌ها، امكان راه‌اندازي و پياده‌سازي سيستم‌هاي مديريت نوين را كه در سطح بين‌المللي، همتراز با كلاس جهاني مورد توجه قرار گرفته است در دستور كار خود قرار دهد چراكه در فرآيند توسعه تغير و تحول در ساختار برنامه‌ها، اهداف و روش‌ها ضرورتي اجتناب‌ ناپذير است. يكي از مهم‌ترين تكنيك‌هاي مديريتي كه امروز به صورت يك الزام و يك ضرورت و نه يك تكنيك خاص از سوي مجامع حرفه‌اي دنيا پذيرفته شده، تكنيك ارزيابي متوزان است. از يك طرف موقعيت كشور در صنعت، تجارت، عدالت اجتماعي و تأمين نيازهاي افراد شاغل در چرخه اقتصادي كشور وابسته به موقعيت واحدهاي خودروسازي مي‌باشد و در نهايت تعيين موفقيت واحدهاي خودروسازي وابسته به موقعيت سيستم‌هاي ارزيابي عملكرد آنها مي‌باشد و از طرف ديگر شرکت خودروسازي سايپا به عنوان پيش‌شرط توسعه مطرح بوده و كليد گسترش آن ارزيابي عملكرد صحيح مي‌باشد. همچنين عدم وجود يك مدل جامع در تعيين ميزان پتانسيل سازمانها در ايران و ميزان آمادگي آنها در استفاده از اين سيستم، ضرورت ارائه اين تحقيق را مورد تأييد قرار مي‌دهد. لذا درا ين تحقيق سعي مي‌شود با دقت بيشتري به مسأله ارزيابي عملكرد در شرکت خودروسازي سايپا براي غلبه بر موانع احتمالي اجراي استراتژي‌هاي سازمان توجه شود و با توجه به اهميت موضوع تا آنجا كه مقدور باشد ودر اين باره آگاهي بيشتري به مديران در شرکت خودروسازي سايپا و صنعت خودروسازي كشور داده شود. از ضرورت‌هاي خاص اين تحقيق، استفاده از تكنيك‌هاي مدرن حسابداري مديريت در حوزه فعاليت‌هاي صنعت خودروسازي براي غلبه بر موانع احتمالي اجراي استراتژي‌ها در عمل مي‌باشد. كه خود سبب جلوگيري از رسيدن شرکت خودروسازي سايپا به نقطه سربه‌سر درآمدي و هزينه‌اي و بالا بردن حاشيه امنيت و پايداري اين سازمان در امر خدمات‌رساني مي‌باشد. ضمناً بايد به اين نكته اشاره نمود كه تكنيك ارزيابي متوازن تنها يك مدل مفهومي است و به‌كارگيري آن تنها بر اساس مدل ارائه شده به وسيله كاپلان و نورتون، بدون تجربيات قبلي بسيار مشكل است اما به نظر مي‌رسد با توجه به تغييرات شديد محيطي، زمان آن فرا رسيده كه سيستم‌هاي اندازه‌گيري و گزارشگري سازمانها از پارامترهاي سخت و خالص مالي فراتر روند و به سمت شناسايي و ارائه اطلاعات در مورد دارائي‌هاي نامشهود و اندازه‌گيري عملکرد غيرمالي حركت كنند. (حوزي، 1381).
1-5- اهداف تحقيق
1-5-1- هدف اصلي
هدف اصلي آن است كه روش ارزيابي متوازن از طريق كمك به برطرف كردن موانع پيادهسازي استراتژيك در شرکت خودروسازي سايپا جايگاه خود را به عنوان ابزار تحقق استراتژي تثبيت نمايد.
1-6- سؤالات تحقيق
1-6-1- سوال اصلي تحقيق
آيا تکنيک كارت امتيازي متوازن ميتواند جهت اجراي استراتژي شرکت خودروسازي سايپا بکارگرفته شود؟
1-6-2- سوالات فرعي
1-6-2-1-آيا تکنيک كارت امتيازي متوازن (ارزيابي متوازن) اطمينان ميدهد كه شرکت خودروسازي سايپا استراتژيها را درك ميكند؟
1-6-2-2- آيا تکنيک كارت امتيازي متوازن اطمينان ميدهد كه اهداف ميتوانند در درك ديدگاه و استراتژي اثر گذار باشند؟
1-6-2-3- آيا تکنيک كارت امتيازي متوازن ارتباطي بين استراتژي و اهداف در سطح بخش ها، گروهها و اشخاص بر قرار ميكند؟
1-6-2-4- آيا تکنيک كارت امتيازي متوازن اطمينان ميدهد كه تخصيص منابع كوتاه مدت با استراتژي بلند مدت مرتبط شده است؟
1-6-2-5- آيا تکنيک كارت امتيازي متوازن بازخورد فرآيندهاي مهم استراتژيك را در شرکت خودروسازي سايپا مطمئن ميسازد؟
1-7- فرضيه‏هاي تحقيق
1-7-1- فرضيه اصلي:
تکنيک کارت امتيازي متوازن ميتواند جهت اجراي استراتژي شرکت خودروسازي سايپا بکارگرفته شود.
1-7-2- فرضيههاي فرعي:
فرضيه 1: تکنيک کارت امتيازي ارزيابي متوازن اطمينان ميدهد که شرکت خودروسازي سايپا استراتژيها را درك ميكند.
فرضيه 2: تکنيک کارت امتيازي متوازن اطمينان ميدهد كه اهداف ميتوانند در درك ديدگاه و استراتژي شرکت خودروسازي سايپا اثر گذار باشند.
فرضيه 3: تکنيک کارت امتيازي متوازن ارتباط بين استراتژي و اهداف در سطح بخش ها، گروهها و اشخاص را در شرکت خودروسازي سايپا برقرار ميكند.
فرضيه 4: تکنيک کارت امتيازي متوازن اطمينان ميدهد كه تخصيص منابع كوتاه مدت بااستراتژي بلند مدت شرکت خودروسازي سايپا مرتبط شده است.
فرضيه 5: تکنيک کارت امتيازي متوازن بازخورد فرآيندهاي مهم استراتژيك را در شرکت خودروسازي سايپا مطمئن ميسازد.
1-8- روش تحقيق:
اين تحقيق از نوع كاربردي ميباشد، و از نظر شيوه گردآوري و تحليل دادهها پيمايشي توصيفي ميباشد.
1-9- روش آماري
در اين تحقيق به منظور تجزيه وتحليل دادهها از آزمونهاي متفاوتي استفاده شده است که در ذيل به هريک از اين آزمونها اشاره ميکنيم:
1-9-1- آمار توصيفي:
براي تحليل سوالات مربوط به جمعيتشناسي تحقيق با استفاده از آمار توصيفي سعي خواهد شد تا برخي از ويژگيهاي نمونه آماري به صورت توصيفي و با جداول و نمودار ارائه شود.
1-9-2- آمار استنباطي:
در اين تحقيق براي آزمون فرضيات از روشهاي آماري استنباطي ذيل استفاده خواهدشد:
1-9-2-1-آزمون فريدمن: براي رتبه بندي متغيرهاي تحقيق
1-9-2-2-آزمون کاي – دو: براي آزمون فرضيههاي تحقيق، از اين آزمون استفاده خواهد شد و براي اطمينان بيشتر تحليل نيز، از آزمون نسبت (آزمون دو جمله اي) نيز استفاده خواهد شد.
1-10- روش گردآوري دادهها
از طريق پرسشنامه و مطالعات کتابخانهاي به گردآوري دادهها پرداخته خواهد شد.
1-11-جامعه آماري، روش نمونه‏گيري و حجم نمونه (در صورت وجود و امکان)
جامعه آماري اين تحقيق مديران شرکت خودروسازي سايپا ميباشند.
1-12-تعيين حجم نمونه و روش نمونه گيري:
با توجه به محدود بودن جامعه آماري مورد بررسي از روش سرشماري استفاده خواهد شد يعني کل جامعه آماري مورد بررسي قرار خواهد گرفت.
1-13-تعاريف نظري و عملياتي
1-13-1- تعاريف نظري
1-13-1-1- كارت امتيازي متوازن
مدلي جامع براي سنجش عملكرد سازمان است. در ايران كارت امتيازي متوازن، كارنامه توازن عمليات و يا ارزيابي فراگير ترجمه شده است. در سال 1992 يكي از جديدترين متون حسابداري مديريت به نام ارزيابي متوازن به وسيله كاپلان و نورتون ارائه گرديد. وآن عبارت چيزي است كه با اندازهگيري واقعي عملكرد از ابعاد مالي و غير مالي (از بعد مالي = نگاهي به عقب، از بعد مشتري = نگاه از بيرون به درون سازمان، از نوع نوآوري ورشد= نگاه به جلو و از بعد عمليات = نگاه از درون به بيرون) سازمان را مورد ارزيابي قرار ميدهد و با مقايسه آن با هدفهاي سازمان ما را به سمت هدفهاي سازمان رهنمود ميكند و راهبرهاي مقدم را به ما معرفي ميكند. مدل امتيازي متوازن، مدلي جامع براي سنجش عملكرد سازمان است و اين مدل اهداف استراتژيك سازمان را در چند حوزه حياتي به شاخصهاي قابل سنجش تبديل ميكند كه اين حوزهها عبارتند از:
1-امور مالي
2-مشتري يا ارباب رجوع
3-فرآيندهاي داخلي انجام كار در سازمان
4- رشد و يادگيري (هيننر 2001)

1-13-1-2-استراتژي (راهبرد)
استراتژي به تعيين هدفها و اولويتهاي سازمان (بر اساس پيش بيني محيط بيروني و تواناييهاي سازمان) و تدوين برنامههاي عملياتي (براي دست يافتن به هدفهاي ذكر شده)، ميگويند (الواني، 1378). استراتژي راه رسيدن به ديدگاه است. هر استراتژي توصيف ميكند كه مجموع مديريت چه تدبيري در پيش گيرد كه با توجه به امکانات و فرصتهاي موجود در بازار بتواند در آميزده و به ديدگاه از قبل تعيين شده دست يابد. استراتژي چگونگي انطباق ظرفيتهاي يك سازمان با فرصتهاي موجود در بازار به منظور تحقق هدفهاي كل سازمان ميباشد (اشنايدر و داوول2، 1999).
1-13-2- تعاريف عملياتي
كارت امتيازي متوازن: در اين پژوهش كارت امتيازي متوازن بر مبناي سوالات تحقيق با استفاده از پرسشنامه مورد ارزيابي قرار خواهد گرفت كه اين پرسشنامه براي هر فرضيه داراي تعدادي سوال خواهد بود.

فصل دوم: ادبيات و مباني نظري

کارت امتيازي متوازن
2-1- مقدمه
مانيتور گروپ3، در پيمايشي جهاني که در سال ???? انجام داد از مديران ارشد خواست که اولويت‌هايشان را بگويند. گزينه اول، اجراي استراتژي بود که اختلاف زيادي با ساير گزينهها داشت. اجراي موثر استراتژي، مسئله‌اي است که بسياري از شرکتها در فرآيند اجراي استراتژي‌هايشان با آن دست و پنجه نرم مي‌کنند. نظرسنجي‌هاي متعددي که در طول دو دهه گذشته انجام شده، نشان مي‌دهد که ?? تا ?? درصد شرکتها به هدفهاي کمي مندرج در برنامههاي استراتژيک خود نمي‌رسند. توني هايوارد مقام ارشد جديد بي پي 4در اکتبر سال ???? اعلام کرد: “مشکل، مربوط به خود استراتژي نيست بلکه مربوط به اجراي آن است”. پيمايشي که در سال ???? توسط BSCOL انجام شد، نشان مي‌دهد که بيشتر سازمانها فاقد سيستم رسمي براي اجراي استراتژي‌هايشان هستند. تنها ?? درصد از سازمانها بودجه‌هاي خود را به استراتژي‌هايشان متصل مي‌کنند و فقط ?? درصد، جبران خدمات را با استراتژي‌ پيوند مي‌دهند. در اکثر شرکتهاي مورد مطالعه، کمتر از ?? درصد کارکنان، استراتژي شرکت را مي‌فهميدند. روشن است که اگر کارکنان، استراتژي را نفهمند نمي‌توانند فعاليت روزانه خود را به اجراي موفق آن، متصل کنند. مطالعات نشان مي‌دهند که ?? درصد تيم‌هاي ارشد اجرايي کمتر از يک ساعت در ماه را به بحث و گفتگو درباره استراتژي اختصاص مي‌دهند و ?? درصدشان به گونه عملي زماني صرف نمي‌کنند. مديران با استفاده از سيستم عملياتي داخلي و تاکتيکي خود (مثل بودجه‌‌ها) مي‌توانند امور مالي را اداره کنند، از سيستم‌هاي مديريت مبتني بر هدفها براي انگيزش عملکرد کارکنان استفاده کنند و برنامه‌هاي تکنولوژي اطلاعات، بازاريابي و فروش را به صورت غيرمتمرکز اداره کنند. اما براي اجراي استراتژي، هيچ سيستمي در اختيار ندارند. پيمايشي که توسط دانشگاه کرانفيلد در سال ???? انجام شد نشان مي‌دهد که ?? درصد سازمانها از يک فرآيند رسمي مديريت عملکرد استفاده مي‌کنند، ?? درصد، سيستم اصلي مديريت عملکرد را متناسب با نوعي مديريت جامع کيفيت انجام مي‌دهند و ?? درصد، از سيستم مديريت مبتني بر کارت امتيازي متوازن بهره مي‌گيرند. مطالعهاي که توسط موسسه حسابداران مديريت ايالات متحده انجام شده، نشان مي‌دهد که کارت امتيازي متوازن، سيستم پيشگام براي مديريت استراتژيک و عملکرد شرکتها است و سيستم‌هاي مبتني بر مديريت کيفيت (مالکوم بالدريج، بنياد اروپايي مديريت کيفيت و شش سيگما) يا مديريت مالي (ارزش افزوده اقتصادي) را پشت سرگذاشته است. متدولوژي‌هاي تدوين استراتژي شامل پنج نيروي مايکل پورتر، چارچوب موقعيت يابي رقابتي، رويکرد مبتني بر منبع، شايستگي‌هاي محوري، استراتژي‌هاي مداخله ‌گر و استراتژي اقيانوس آبي مي‌شوند. برنامه‌ريزي مبتني بر سناريو، شبيهسازي پويا و بازي جنگ نيز براي سنجش قدرت استراتژيها مورد استفاده قرار مي‌گيرند. شرکتها با استفاده از متدولوژي‌هاي مديريت جامع کيفيت، شش سيگما، کايزن و متدولوژي‌هاي ارزيابي در برنامه‌هاي مالکوم بالدريج و EFQM، کارايي و پاسخگويي فرآيندهاي عملياتي را به گونه مستمر بهبود مي‌بخشند. رهيافت‌هاي مهندسي مجدد هم براي بهبودهاي ريشه‌اي مورد استفاده قرار مي‌گيرد. نرم افزار هوش کسب‎و‎کار، ابزاري است که از برنامه‌ريزي استراتژيک پشتيباني مي‌کند و با استفاده از داشبوردهاي سفارشي شده مي‌تواند عمليات را بهبود بخشد. شرکتها با استفاده از ابزارهاي تحليلي پيچيده مي‌توانند عملکرد استراتژي‌هايشان را بازنگري کنند و با کمک نرم افزار مديريت روابط مشتري و يا مدلسازي تحليلي، رفتار مشتري را درک کنند. براي ارزيابي سوددهي محصول و مشتري نيز از هزينه‌يابي مبتني بر فعاليت استفاده مي‌کنند. (نورتون و كاپلان5، 2008). امروزه، شرکتها ابزارهاي استراتژيک و عملياتي زيادي در اختيار دارند ولي هنوز هم نظريه يا چارچوبي مشخص براي يکپارچهسازي بسياري از اين ابزارها وجود ندارد. از طرفي تمايل دارند که ابزارهاي برنامه‌ريزي استراتژيک و بهبود عمليات، به صورت سيستم‌ پيوستهاي تبديل شود. اما در عمل شاهديم که اجراي اين ابزارها به صورت مقطعي و بدون تبادل و هماهنگي لازم صورت مي‌گيرد. خلاصه بايد گفت تنظيم استراتژي و اتصالي که بين استراتژي و عمليات بايد وجود داشته باشد همچنان به صورت مقطعي، متغير و گسسته باقي مانده است. شرکتها با استفاده از رويکرد سيستمي و با کمک ابزارهاي مديريت استراتژي و عمليات، مي‌توانند استراتژي را به عمليات پيوند بزنند. (محمد نژاد، 88). در عصر رقابت مبتني بر دانش، توانايي سازمانها براي توسعه و بسيج دارائيهاي نامشهود، عاملي حياتي در ارتقا قابليتها، و انگيزههاي کارکنان، پايگاهها و فناوري اطلاعات، فرآيندهاي کارا و پاسخگو، نوآوري در محصولات و خدمات، روابط مشتري، مقبوليت قانوني، سياسي، و اجتماعي بوده و روش ارزيــــابي متوازن به عنوان راه حلي براي سنجش عملکرد سازمانها توصيه شده است.
2-2- تاريخچه و روند تکاملي کارت امتيازي متوازن
در اواخر دهه ???? ميلادي، مقالات متعددي در نشريات مديريتي درمورد ناکارآمدي روشهاي ارزيابي عملکرد شرکتها منتشر شد. سيستمهاي سنتي ارزيابي عملکرد عمدتاً متکي بر سنجشهاي مالي هستند که در عصر اقتصاد صنعتي کارآمدي داشتند. در عصر اقتصاد مبتني بر دانش، فعاليتهاي ارزش آفرين سازمانها فقط متکي به دارائيهاي مشهود آنها نيست. ابزار سنجش عملکرد با معيارهاي مالي داراي نارسائيهايي است که عمدهترين آنها به شرح زيراست:
2-2-1- معيارهاي سنجش مالي عمدتاً کوتاه مدت و غير استراتژيک هستند.
2-2-2- ارزيابي مبتني بر اطلاعات تاريخي است.
2-2-3- ارزيابيها عمدتاً يک بعدي است.
ارزيابيها فقط به اطلاعات حسابداري متکي است و متغيرهاي مهمي مانند، کيفيت، نوآوري، و رضايت مشتريان در آن لحاظ نميشود. در اوايل دهه ????، رابرت کاپلان استاد دانشکده بازرگاني دانشگاه هاروارد به اتفاق ديويد نورتون که در آن زمان مدير يک شرکت تحقيقاتي بود، طرحي تحقيقاتي را به منظور بررسي علل توفيق دوازده شرکت برتر آمريکايي آغاز کردند. نتايج در مقالهاي منتشر گرديد و در آن اشاره شد که شرکتهاي موفق براي ارزيابي عملکرد خود فقط به سنجشهاي مالي متکي نيستند، بلکه خود را از سه منظر ديگر نيز موردارزيابي قرار ميدهند. نتيجه تحقيق بيانگر اين واقعيت بود که اکثر شرکتهاي موفق اهداف استراتژيک خود را در چهار منظر مالي، مشتري، فــرآيندهاي داخلي، يادگيري و رشد تعييـــن ميکنند و از اين چهار منظر عملکرد خود را ارزيابي ميکنند. بنابراين، استفاده از روش ارزيابي متوازن در سازمان، جايگاهي ويژه و مهم دارد، زيرا برخلاف شاخصهاي سنتي ارزيابي عملکرد، در اين ارزيابي روابط علت و معلولي وجود دارد. طي چهار سال پس از انتشار اولين مقاله در اين زمينه تعدادي از سازمانها روش ارزيابي متوازن را پياده کرده و نتايج موفقيتآميز سريعي به دست آوردند. اين سازمانها از اين روش نه تنها براي ارزيابي عملکرد بلکه به عنوان ابزاري جهت کنترل نحوه اجراي استراتژيهاي خود استفاده کردند. به اين ترتيب روش مذکور نه تنها به عنوان يک ابزار نيرومند براي ارزيابي عملکرد بلکه به عنوان ابزاري جهت تحقق استراتژي به جامعه مديريت معرفي گرديد. نورتون و کاپلان پس از انتشار اين مقاله و چهار سال مشاوره در شرکتها در زمينه ارزيابي عملکرد، کتابي را تحت عنوان ارزيابي متوازن به چاپ رساندند که به اين ترتيب ارزيابي متوازن معرفي شد. روند تکاملي روش ارزيابي متوازن بدين صورت بوده که، اين روش در ابتدا يک روش ارزيابي عملکرد بود.



قیمت: تومان


پاسخ دهید