علوم زيستي ورزشي _ پاييز 1389 شمارة 6 – ص ص : 69- 57
تاريخ دريافت : 09 / 03 / 89
تاريخ تصويب : 04 / 07 / 89

بررسي فشار فيزيولوژيكي وارد بر داوران ليگ برتر فوتبال ايران در شرايط واقعي

1.امير اسماعيلي – 2. حميد سالاري كاريزمه – شادمهر ميردار هريجاني
1و2كارشناس ارشد دانشگاه مازندران ،3. دانشيار دانشگاه مازندران

چكيده
هدف از پژوهش حاضر، بررسي فشار فيزيولوژيكي وارد بر داوران ليگ برتر فوتبال ايران در شرا يط واقع ي ط ي فصـل مسـابقات87 – 1386 بود . به اين منظور10 داور نخبة مرد ليگ برتر فوتبـال ايـران (م يـانگين سـن 24/2±23/36 سـال، قـد 48/4±1/180 سانتيمتر، وزن 4/8 ± 18/78 ك يلوگرم، چرب ي بدن 3/3 ± 38/19 درصد و شاخص تود ة بـدني 53/1±98/23 كيلـوگرم بـر متـرمربع) به صورت داوطلبانه در اين پژوهش شركت كردند. دادههاي ضربان قلب در طول مسابقه بـا اسـتفاده از دسـتگاهsunnto t6 طي دو مرحله با فاصلة زماني 10 هفته جمعآوري شد. به منظور مقايس ة داده هاي تجزيه و تحليل دو نيمـه از آزمـونT همبسـته وبراي بررسي تغييرات ضربان قلب در هر نيمه از آزمون اندازهگيري هاي مكرر به روش تك متغيري در سـطح معنـيداريP<0.05 استفاده شد. ميانگين مسافت پيموده شد ة داوران در طول مسابقه7872 متر بـا ميـانگين ضـربان قلـب 63/158 ضـربه در دقيقـه(167- 145) بود (86% حداكثر ضربان قلب ). داوران تقريباً 9 درصد زمان بازي را با ضربان زير140، 72 درصـد را بـا ضـربان بـين
170-140 و 19 درصد را با ضربان بالاي 170 ضربه در دقيقه طي كردند و نيز اختلاف معنيداري بين مقـادير دو نيمـه مشـاهدهنشد. علاوه بر اين، داوران در هر نيمه تقريباً روند ثابتي را دا شتند و نوساني در ميانگين ضربان قلب آنها در فواصل 15 دقيقهاي بـهلحاظ آماري وجود نداشت. به طور كلي نتايج اين پژوهش ضمن مشخص كـردن فشـار فيزيولـوژيكي كـه داوران در حـين مسـابقهمتحمل مي شوند، اطلاعات مفيدي را براي طراحي تمرينات هدفمند و همچنين مقايسة داوران ايران با ملاكهـاي بـينالمللـي دراختيار قرار ميدهد.

واژههاي كليدي
داور، نخبه، فوتبال، فشار فيزيولوژيكي، ضربان قلب.
مقدمه
از آنجا كه داور مسئول كنترل رفتار بازيكنان در جريان مسابقة فوتبال است و نيز به منظور اجراي قـوانين ولزوم حركت هماهنگ با جريان بازي، بايد به عملكرد وي در حين مسـابقه بـه صـورت كـاملاً علمـي توجـه شـود (21،6). بر اين اساس تحقيقات نشان دادهاند بين مسافت پيموده شده توسط داور و استقرار در موقعيت مناسـببراي مشاهدة صحنه هاي تخلف رابطة مثبتي وجود دارد (14). بنابراين برخورداري از آمـادگي جسـماني مطلـوبدر موفقيت وي نقش به سزايي خواهد داشت . با توجه به اهميت آمادگي جسماني در بهبود رونـد داوري، مطالعـة جنبههاي فيزيولوژيكي داوري بسيار ضروري است.
اولين گام در بهبود وضعيت آمادگي جسـماني و طراحـي تمرينـات هدفمنـد، شـناخت دقيـق ميـزان فشـارفيزيولوژيكي وارده بر داور ضمن قضاوت است، زيرا ارزيابي فشار فيزيولـوژيكي توسـط آزمـونهـاي اسـتاندارد درمحيط آزمايشگاهي تصوير روشني با توجه به ماهيـت تنـاوبي فعاليـت داور در ميـدان مسـابقه فـراهم نمـيآورد. پژوهشگران براين باورند بهترين شاخص ارزيابي ميزان فشار فيزيولوژيكي در حين مسابقه، ضربان قلب اسـت (2، 3، 13، 21، 24). در اين راسـتا كـاترال و همكـاران (1993)، جانسـون و مـك نـاقتون (1994)، دي اُ تـاو يو و كاستاگنا3 (2001)، كراستروپ و بانگسبو (2001) و مالو و همكاران5 (2009) به ترتيب ميـانگين ضـربان قلـب165، 163، 163، 162 و 161 ضربه در دقيقه را براي داوران در حين مسابقه گزارش كرده انـد (9، 12، 16، 17،
.(20
مشاهدة تغييرات ضربان قلب هنگام مسابقه در مقايسه با مقادير ميانگين، اطلاعات دق يـق تـري را در بـ ارة بـاميزان فشار فيزيولوژيكي كه داوران در حين مسابقه متحمل ميشوند، فراهم ميكند (21). كراستروپ و بانگسـبو(2001) در مطالعه اي رو ي داوران دانماركي مشاهده كردند كه ضربان قلب در 56 درصـد زمـان بـازي در دامنـ ة
150 تا 170ضربه و در 27 درصد از زمان بازي، بالاي 170 ضربه در دقيقه قرار دارد. همچنين در ايـن پـژوهشضربان قلب در مدت بيش از 25 دق يقه، بيش از 90 درصد حـداكثر ضـربان قلـب بـود (17). هلسـن و بولتينـگ(2004) نيز ضربان قلب داوران را در فواصل زماني 15 دقيقهاي بررسي و مشاهده كردند كه ميانگين ضربان قلب در هر نيمه از 15 دقيق ة اوليه به 15 دقيق ة پاياني افزايش معنيداري پيدا ميكند (15). علاوه بر اين، از آنجا كـهسن داوران حدوداً 20–15 سال بيشتر از بازيكنان است، از اين رو توجه دقيق به شدت تمرينات در آنـان بسـياراهميت دارد، به همين دليل تجزيه و تحليل دقيق ضربان قلب آنها در دورههاي ز ماني مختلف در شرايط واقعـيضروري بهنظر مي رسد و اطلاعات دقيقي را به منظور تعيين شدت تمرين، سهم فعاليت هوازي و بيهـوازي و درنهايت وضعيت آمادگي جسماني آنها در اختيار قرار ميدهد.
در مورد فشار فيزيولوژيكي وارد بر داوران ايران در حين مسابقه به منظور مقايسه با معيارهاي بـينالمللـي ونيز طراحي تمرينات بر اساس آن در جهت نزديك شدن به نرمهاي بين المللي، اطلاعات دقيقي در دست نيسـت.
14401802199132

ازاين رو پژوهش حاضر در نظر دارد به عنوان اولين پژوهش در اين زمينه در كشور با تجزيه و تحليل ضربان قلـبداوران نخبة ليگ برتر در شرايط واقعي تصوير روشني از وضعيت آمادگي جسماني آنـان ارائـه كنـد تـا نـه تنهـا به عنوان ابزاري سودمند براي طراحي تمرينات به كار گرفته شود، بلكه زمينة انجام چنين تحقيقاتي در كشـور را كه به وفور در كشورهاي مطرح دنيا با هدف رشد سطح داوري انجام ميشود فراهم آورد.

روش تحقيق آزمودنيها
در اين پژوهش 10 داور نخبـة مـرد ل يـگ برتـر فوتبـال ايـران بـا م يـانگين سـن 24/2±23/36 سـال، قـد
48/4±1/180 سانت يمتر، وزن 4/8 ± 18/78 ك يلوگرم، چرب ي بدن 3/3 ± 38/19 درصد و شـاخص تـودة بـدني
53/1±98/23 كيلوگرم بر متر مربع طي فصل مسابقات 87 – 1386 به صورت داو طلبانه و در دسـترس شـركتداده شدند. نخبه بودن داوران از طريق سابقة آنان توسط كميتة داوران مشخص شد.
طرح پژوهش
پس از تشر يح هدف، مراحل پژوهش و انتظارهاي محققان، آزمودن يهـا ابتـدا برگـة رضـايت نامـة شـركت درآزمون و پرسشنامة سلامت ي را پركردند و سپس از آنها خواسـته شـد در تـاريخ معـين بـراي تع يـين مشخصـاتآنتروپومتريكي و تركيب بدن در محل مركز سنجش آكادمي مل ي المپيك حضور بـه هـم رسـانند. آزمـون هـا بـهترتيب شامل اندازهگيري قد، وزن، درصد چربي بدن و شاخص تود ة بدني با استفاده از دستگاه بيوالكتر يـك (In body 3.0 ، ساخت كره) بود.
تجزيه و تحليل ضربان قلب در طول بازي
پس از آشنايي كامل داوران با ويژگيهاي دستگاه Sunto t6 (ساخت فنلاند)، دادههاي ضـربان قلـب آنهـا در شرايط واقعي طي دو مرحله آزمون گيري جمع آوري شد (بهمنظور دستيابي به نتـايج واقعـي و كـاهش تـأثير شرايط مسـابقه بـر عملكـرد داور سـعي شـد از هـر داور دو مرحلـه آزمـون بـا فاصـلة زمـاني 10 هفتـه گرفتـه شود و ميانگين آن به عنوان نتيجة نهايي ثبت شد). به ايـن صـورت كـه پـس از گـرم كـردن و حضـور داوران دررخــتكن، اجــزاي ايــن دســتگاه شــامل سنســور مســافت (FOOT POD)، نــوار ضــربان ســنج ديجيتــالي (HR transmitter belt) و كـامپيوتر مچـي (Wristop Computer) بـه ترتيـب بـر روي كفـش (بـراي اندازهگيري مسافت پيموده شده با دقت 98%)، قفسة سينه (به منظور اندازهگيري ضربان قلـب بـا دقـت 98%) ومچ دست (براي ثبت زمان و كلية اطلاعات مسافت و ضربان قلب) نصب شد. همزمان با شروع بازي، زمـان سـنجدستگاه نيز توسط داور شروع به كار مي كرد و اطلاعات مزبور از طريق امواج كوتـاه راديـويي در حافظـة دسـتگاهثبت ميشد. دادهها پس از انتقال به كامپيوتر، بر اساس طبقـهبنـدي زيـر دسـتهبنـدي شـد. بـر ايـن اسـاس در طبقه بندي اول درصد زمان صرف شده از كل زمان بازي در هر يك از دامنه هاي مشخص شده از ضربان قلب (17) و در طبقه بندي دوم ميانگين ضربان قلب كل آزمودنيها در هر يك از فواصل زماني تجزيه و تحليل شد (جـدول1) (15). از فرمول سن – 220 نيز براي تعيين حداكثر ضربان قلب استفاده شد. به دليل بروز برخي مشكلات، ازبيست آزمون پيش بيني شده تنها پانزده آزمون تجزيه و تحليل شد. در شكل 1 نمونه اي از نمودار تغييرات ضربان
قلب در حين و خيز ضربان قلب ثبت شده توسط يكي از داوران به منظور آگاهي از اين تغييرات و نشان دادن افتبازي ارائه شده است.
جدول1_ نحوة طبقه بندي دادههاي ضربان قلب
بيشتر از 180 170-180 160-170 150-160 140-150 كمتر از140 1- ضربان قلـب (ضـربه در دقيقه)
75-90 60-75 45-60 30-45 15-30 0-15 2- فواصل زماني (دقيقه)

تجزيه و تحليل آماري
براي تجز يه و تحليل داده ها، از آمار توصيفي شامل ميانگين و انحراف معيار و پس از مشـخص شـدن توزيـعطبيعي داده ها به كمك آزمون كولموگرف- اسميرنف، از آزمونT همبسته بـه منظـور مقايسـة ميـانگين ضـربانقلب، درصد زمان صرف شده در هر يك از دامنهها و مسافت پيموده شده در دو نيمه استفاده شد . همچنيني براي بررسي تغييرات ضربان قلب در فواصل 15 دقيقه اي با يكديگر در هر نيمه از آزمون انـدازهگيـري هـاي مكـرر بـهروش تك متغيري در سطح معنيداري P<0.05 استفاده شد.

نتايج و يافته هاي تحقيق
تجزيه و تحليل ضربان قلب : ميانگين ضربان قلب محاسبه شده در مجموع پانزده آزمـون انجـام شـده در اين پژوهش 63/158 ضربه در دقيقه (كمترين و بيشترين ميانگين به ترتيب 145و 167) كه معادل با 86 درصدحداكثر ضربان قلب (91- 79) از ميانگين حداكثر ضربان 183 ضربه در دقيقه بـود. همچنـين كمتـرين ضـربانقلب در كل آزمونها 107و بيشترين مقدار 197 ضربه در دقيقه ثبت شد و اختلاف معنـيداري بـين مقـادير دونيمه مشاهده نشد. ميانگين ضربان قلب در فواصل زماني 15-0، 30-15، 45-30، 60-45، 75-60 و 90-75 بهترتيب 18/7 ±83/157، 62/7 ±60/159، 34/9±49/159، 95/5±85/156، 79/6±86/160 و31/5 ±01/160 ضربه در دقيقه بود و تغيير معنيداري در هر نيمه از 15 دقيق ة اوليه به 15 دقيق ة پاياني مشاهده نشد (شـكل 2).
علاوه بر اين، ميانگين ضربان قلب در يك دقيقة پاياني نيمـة اول 36/157 و در يـك دقيقـة ابتـدايي نيمـة دوم2/147 ضربه در دقيقه بود. نتايج تجزيه و تحليل ضـربان قلـب نشـان داد كـه داوران بـه طـور ميـانگين 97/8 %
(16/28 – 71/0) از زمان بازي را با ضربان زير140 ، 26/14% (42- 0/0) را با ضربان بين 150-140، 73/24 %
(60/39-16/6) را بــا ضــربان بــين 160-150 ، 69/32% (65- 53/2) را بــا ضــربان بــين170-160 ، 32/17%
(40-0/0) را بـا ضـربان بـين 180-170 و 99/1 % (38/9- 0/0) از زمـان بـازي را بـ ا ضـربان بـالاي 180 طـي ميكنند. در هيچ يك از موارد مذكور اختلاف معنيداري بين مقادير نيمة اول و دوم مشاهده نگرديد (شكل3).
مسافت پيمودهشده: ميانگين مسافت طي شده در طول مسـابقه7872 متـر (9910- 6720) بـود (3926 متر (4850- 3090) در نيمه اول و 3946 متر (5060- 3200) در نيم ة دوم) كـه در مقايسـة دو نيمـه اخـتلاف معنيداري بين اين متغيرها ديده نشد.

شكل 1_ نمودار تغييرات ضربان قلب در نيمة اول ( خط روشن) و دوم (خط تيره) بهترين آزمودني
120
125
130
135
140
145
150
155
160
165
170
175
180
15-30
0-15
30-45
مجموع
)
دقيقه
(

زمان
(

دقيقه

در

ضربه
)

قلب

ضربان

120

125

130

135

140

145

150



قیمت: تومان


پاسخ دهید