علوم زيستي ورزشي _ پاييز 1389 شمارة 6 – ص ص : 115- 103 تاريخ دريافت : 04 / 03 / 89
تاريخ تصويب : 03 / 11 / 89

مقايسة تغييرات ساختاري و عملكردي بطن چپ قلب در تمرينات منظم و بي تمريني بلندمدت بازيكنان دختر ليگ برتر بسكتبال خوزستان

معصومه خورشيدي مهر – سيدضياء معيني – حسين سپاسي
كارشناس ارشد فيزيولوژي ورزش دانشگاه آزاد اسلامي واحد جامع شوشتر، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد جامع شوشتر، عضو هيأت علمي دانشگاه آزاد اسلامي واحد جامع شوشتر

چكيده
هدف از اين تحقيق مقايسه تغييرات ساختاري و عملكردي بطن چپ قلب در تمرينات منظم و بيتمريني بلند مدت بازيكنان دختر عضو ليگ برتر بسكتبال خوزستان در رده سني 29-18 سال بود. از ميان 30 نفر بازيكن دختر عضو ليگ برتر بسكتبال به طور تصادفي 15 نفردر گروه تمرينات منظم و 15 نفر در گروه بي تمرين بلند مدت جايگزين شدند. متغيرهاي ساختاري و عملكردي بطن چپ شامل قطر پايان سيستولي، قطر پايان دياستولي، ضخامت ديواره بين بطني، ضخامت ديواره خلفي، توده بطن چپ، حجم ضربهاي، كسر تخليه و ضربان قلب استراحتي كه با استفاده از روش اكوكارديوگرافي يك بعدي، دوبعدي و داپلر رنگي در وضعيت استراحت مورد ارزيابي قرار گرفته و اندازهگيري شد. در اين تحقيق از آمار توصيفي و تحليل واريانس چند متغيري (مانوا) جهت تجزيه و تحليل دادهها استفاده شد.حداقل سطح معناداري 05/0p < بود. نتايج يافتههاي تحقيق نشان داد: بازيكنان دختر بسكتبال در تمرينات منظم به طور معناداري در متغيرهاي ساختاري (به جز متغير قطر پايان سيستولي و ضخامت ديواره خلفي) و عملكردي بطن چپ قلب بزرگتر و بيشتر و ضربان قلب استراحتي كمتري در مقايسه با گروه بيتمرين برخوردارند.
نتيجه كلي اين تحقيق نشان ميدهد ساختار و عملكرد بطن چپ ميتواند به طور مثبتي تحت تاثير تمرينات منظم بسكتبال قرار گيرد.

واژههاي كليدي
ساختار و عملكرد بطن چپ، اكو كارديوگرافي، تمرينات منظم، بيتمريني بلندمدت، بازيكنان دختر بسكتباليست.

مقدمه
قابليت و توانايي فرد در اجراي فعاليت هاي ورزشي، به كارايي و عملكرد دستگاه هـاي م ختلـف بـدن بسـتگيدارد. به نظر ميرسد دستگاه هاي بدن توانايي سازگاري با تحريكات و تغييرات مختلف را دارند و بافتهـا خـود رابر حسب تحريك وارد شده و نيازمنديهاي بدن با شرايط جديد منطبق مي كنند (4). كليـة انـدامهـاي بـدن دراجراي فعاليت هاي ورزشي نقش بسزايي دارند، اما نقش كليدي قلب در فراهم ساختن نيازهاي سـوخت و سـازيبراي تداوم زندگي و به ويژه انجام فعاليت هاي جسماني انكارناپذير است. قلب سالم در تمام طول زندگي با رونـدويژه اي كار مي كند، اما چنانچه تحت تاثير فعاليت هاي منظم قرار بگيرد، پير نمي شـود (8). قلـب بـر اثـر فعاليـت هـايمستمر، از لحاظ كمي و كيفي دچار تغييراتي ميشود كه اين تغييرات در نهايت به سازگاري هاي مفيد در قلـبمي انجامد (2). در ورزشكاراني كه اغلب در ورزش هاي ديناميك هوازي و غيرهوازي، تمرينات اسـتاتيك و بـازي هاي توپي شركت ميكنند، تودة بزرگ تر بطن چپ مشاهده مي شود. تمرينات ورزشي طولاني مدت و منظم، بهطوري با تغييرات و شكلپذيري بطن چپ همراه بوده كه علاوه بر اينكه اين تغييرات بـه عنـوان سـازگاري هـاي فيزيولوژيكي در برابر هموديناميكي افزايش يافته از طريق تمرينات ورزشي شديد، بلندمدت و مكرر شناخته شدهاند، پديده اي را به وجود آورده اند كه به عنوان قلب ورزشكار تعريف مي شود (5). اين نكته كه آيا پـس از قطـعتمرين و برداشته شدن تحريك فشار تمريني، سازگاريهاي فيزيولوژيكي و متابوليكي به وجود آمده، به ويـژه درقلب تا چه حد كاهش مي يابند و آيا در اين زمينه تفاوتي بـين دوره هـاي تمرينـي وجـود دارد يـا خيـر، توجـهمحققان متعددي را به خود معطوف ساخته است.
سازگاري هاي قلب و عروق، با ويژگي هاي تمرين مانند شدت و مدت متناسـب اسـت. بررسـي ايـن امـر كـهتغييرات ساختاري و عملكردي قلب دختران بسكتباليست استان خوزستان كه از برنامه هاي تمرينـي سـه روز درهفته و يك نوبت در روز، و با جلسات تمريني كمتر، هفتگي و ساليانه نسبت به برنامه هـاي تمرينـي متـداول درسطوح قهرماني (به طور معمول از دو جلسه تمرين در روز و هفته اي 5 الي 6 روز تمرين) برخوردارند، ضروي بـهنظر ميرسد. همچنين تغييرات سطوح آمادگي جسماني ورزشكاران در فاصلة بـين دوره هـاي مسـابقات و مـدتاستراحت بازيكنان تا شروع دوره هاي خارج از فصل و وابسته بودن ميزان و ماهيـت سـازگاري هـاي سـاختاري وعملكردي قلب به شدت و حجم تمرينات، اين موضوع را به ذهن مي رساند كه وضعيت سازگاري هـاي قلبـي بـهوجود آمده، به ويژه سازگاري هاي عملكردي آن، در اين دوره هاي تمريني و بي تمريني چگونه خواهد بود؟ بـيتحركي و بي تمريني ممكن است قلب و دستگاه قلبي – عروقي را تضعيف كند، اين مسئله در افراد آماده تـر بـاشدت بيشتري نمايان مي شود (2). بررسي اين موضوع به ويژه در ورزشكاران دختر، كـه امكانـات زيـادي بـرايتمرين در ايام خارج از فصل مسابقات ندارند و مسابقات آنان به ميزان كمتر و با فواصل طولاني تـري انجـام مـيشود. اهميتي دو چندان مي يابد. تست هاي ورزشي، اكوكارديوگرافي نيز ديدگاه تـازه اي بـراي نشـان دادن اثـرتمرينات هوازي و بي هوازي بر قلب ورزشكاران گشوده است. اطلاعاتي كه از ايـن طريـق حاصـل مـي شـود، بـهمربيان در تربيت ورزشكاران قادر به تحمل فشار تمريني، كمك مي كند. استفاده از اكوكـارديوگرافي بـه عنـوانوسيلة تشخيصي و غيرتهاجمي بي خطر بـه منظـور تعيـين تغييـرات حاصـل از فعاليـت هـاي ورزشـي در قلـبورزشكاران مناسب است و نتايج حاصل از بررسي هاي اوليه بزرگ قلب ورزشكاران در مقايسه بـا افـراد عـادي رانشان مي دهد(6). گروه تحقيقاتي هاروارد (2009) در تحقيقي اكوكـارديوگرافي ورزشـكاران نخبـة زن واترپلـومجارستان را بررسي كردند. نمونه ها در اين تحقيق ورزشكاران نخبه، ورزشكاران عـادي و غيرورزشـكاران بودنـد .
نتايج نشان داد بهترين عملكرد ورزشكاران نخبه در دياستول بود و ميانگين ضربان قلب استراحتي، توان هـوازي،ضخامت ديوارة بطن چپ و تودة بطن چپ ورزشكاران نخبه تفاوت معنـاداري بـا دوگـروه ديگـر دارد. همچنـين،اندازة ضخامت بطن چپ به اندازة بدن و تودة عضلاني بستگي دارد هر چند ممكن است اين تفاوت ها ميان گروهمردان و زنان نيز وجود داشته باشد (7). واسيلياسكاس و همكاران (2006) تحقيقي بـا عنـوان رشـد سـازگاريساختاري در بازيكنان بسكتبال انجام دادند. 31 بازيكن نوجوان، 31 جوان و 31 بزرگسـال نمونـه هـاي تحقيـقبودند. حجم پايان دياستول، ضخامت ديوارة خلفي و ديوارة بين بطني نمونه هـا بـا اكوكـارديوگرافي يـك بعـديارزيابي شد . نتايج نشان داد تفاوت هاي خاصي در بطن چپ گـروه هـا در سـنين مختلـف وجـود دارد. ضـخامتديوارة خلفي و تودة بطن چپ در جوانان و بزرگسالان نسبت به نوجوانان مشـهودتر بـود و كسـر تخليـة جوانـاننسبت به بقية گروه ها بهتر بود. به طور كلي تمرينات، منظم بسكتبال، هايپروتروفي متعادل در نوجوانان، جوانـانو بزرگسالان به وجود ميآورد (11).
تحقيقات انجام گرفته در زمينة بررسي تاثير تمرينات منظم و بي تمريني بر ساختار و عملكرد بطن چپ،بسيار محدود است و در اين زمينه مي توان به مطالعه نوروزيان (1385) اشاره كرد. وي تحقيقي عنوان مطالعة تغييرات ساختاري و عملكردي بطن چپ قلب بازيكنان زن بسكتبال در اوج آمادگي و بيتمريني كوتاه مدت و مقايسه با زنان بسكتباليست در بيتمريني بلندمدت انجام داد و به اين نتيجه رسيد كه بازيكنان زن بسكتبال در دورة اوج آمادگي، به طور معناداري از اندازههاي ساختاري (به جز اندازة قطر پايان سيستولي) و عملكرد بطن چپ قلب بزرگ تر و بيشتر و ضربان قلب كمتري در مقايسه با گروه كنترل برخوردارند. همچنين ثابت (1384) تحقيقي با عنوان مقايسة اكوكارديوگرافي ساختار بطن چپ دوندگان استقامت، سرعت و وزنه برداران مرد شهرستان شيراز انجام داد و نتيجه گرفت كه: ساختار بطن چپ ميتواند تحت تاثير فعاليت هاي استقامتي و سرعتي – مقاومتي قرار گيرد.
تمرينات ورزشي منظم و طولاني مدت، تغييرات محسوسي در ساختار قلبي پديد ميآورد كه به افزايش تودة بطن چپ ورزشكار منجر ميشود. افزايش تودة بطن چپ مشاهده شده در ورزشكاران نخبه و بسيار تمرين كرده يا از افزايش ابعاد عرضي پايان دياستولي بطن چپ يا از افزايش ضخامت ديوارة بطني يا هر دو ناشي ميشود.
علاوه بر اين شواهد نشان مي دهد محسوسترين و مهم ترين ميزان هايپرتروفي فيزيولوژيك بطن چپ (هم انبساط حفرهاي و هم ضخيمتر شدن ديوارهاي) در ورزشكاراني كه در ورزش هايي با ماهيت ديناميك شركت دارند مشاهده ميشود، اين سازگاري ميتواند در عرض چند هفته يا چند ماه پس از تمرينات آماده سازي شديد به وجود ميآيد و در درازمدت زمان توقف تمرين از بين برود. بايد روشن شود كه تمرينات منظم چقدر مي تواند ساختار و عملكرد بطن چپ قلب را تحت تاثير مثبت قرار دهد و در بي تمريني بلند مدت تاثير آن از بين مي رود يا خير؟ بنابراين هدف عمدة اين تحقيق، مقايسة تغييرات ساختاري و عملكردي بطن چپ قلب در تمرينات منظم و بي تمريني بلند مدت دختر بسكتباليست عضو ليگ برتر بسكتبال خوزستان است.

روش تحقيق
جامعة آماري اين تحقيق، دختران بسكتباليست عضو ليگ برتر بسكتبال خوزستان كه اغلب در ردة سني 29-18 سال قرار داشتند و نمونة آماري نيز 30 بازيكن بودند كه به طور تصادفي 15 نفر آنها در گروه تمرينات منظم (هفته اي سه جلسه و هر جلسه 90 دقيقه) و بازيكناني كه قبلاً عضو ليگ برتر بودند و شرايط مشابهي با بازيكنان گروه تمرينات منظم داشتند و به هردليلي بيش از يك سال دور از تمرينات بسكتبال و در استراحت به سر مي بردند، نيز به عنوان گروه بي تمرين مشخص شدند.
اندازهگيري متغيرهاي ساختاري و عملكردي
براي اندازه گيري تاثير تمرينات منظم و بي تمريني بلند مدت به عنوان متغير مستقل، بر ساختار (قطر پايان سيستولي و دياستولي، تودة بطن چپ، ضخامت ديواره بين بطني و خلفي) و عملكرد (كسر تخليه، حجم ضربهاي ، ضربان قلب استراحت) به عنوان متغيرهاي وابسته از دستگاه هاي اكوكارديوگرافي استاندارد ترانس توراسيك يك بعدي، دو بعدي و داپلر استفاده شد. براي انداز هگيري قطرها و ضخامتها، از تصاوير يك بعدي و براي اندازهگيري حجمها، از تصاوير دوبعدي استفاده شد، كسر تخليه به روش آيبال و سيمپسون1 و تودة قلبي به روش ASE2 محاسبه شدند.
پس از هماهنگي با بخش اكوكارديوگرافي كلينيك دي اهواز، اندازه گيري ها در اتاق مخصوص بخش اكوكارديوگرافي توسط متخصص قلب و عروق انجام گرفت. كلية آزمودني ها بعد از نيم ساعت استراحت با دستگاه اكوكارديوگرافي ترانس توراسيك و با روش تصويربرداري داپلر آزمون شدند. از آزمودني خواسته شد روي تخت به پهلوي چپ دراز بكشد تا فاصله قلب با ناحيه قدامي قفسه سينه به حداقل برسد. يك مبدل آغشته به ژل (براي مهار نسبي پراكندگي صوت) به صورت عمودي بين دنده هاي سوم و چهارم در طرف چپ جناغ سينه در وضعيتي قرار داده شد كه براي به دست آوردن بهترين تصوير، امواج فراصوت را از فضاي بين دندهاي بر قلب بتاباند تا پس از برخورد امواج به نواحي هدف، تصوير يك بعدي و دوبعدي قلب در دوره هاي دياستول و سيستول بطن چپ روي صفحه نمايشگر آشكار شود.
روش تحليل داده ها
به منظور تجزيه و تحليل داده ها از روشهاي آماري زير استفاده شد :
1-روش هاي آمار توصيفي مانند محاسبه فراواني، درصد، ميانگين و انحراف معيار؛
2- تحليل كوواريانس چندمتغيري (مانوا)؛
3-كلموگروف- اسميرنوف براي بررسي نرمال بودن دادهها .

Eyball& Simpson
American Society Echocardiography
به منظور تجزيه و تحليل داده هاي جمع آوريشده از نرم افزار كامپيوتري SPSS نسخة هفدهم استفاده شد. در ضمن برايكلية فرضيه ها سطح معناداري 05/0p < درنظر گرفته شد.
نتايج و يافته هاي توصيفي
يافتههاي توصيفي اين تحقيق شامل شاخص هاي آماري مانند ميانگيــن و انحراف معيار براي كلية متغيرهاي مورد بررسي در جدول 1 ارائه شده است.
تعداد انحراف معيار ميانگين

متغير
گروه 15 2/79 27/07 بازيكنان تمرينات منظم قطر پايان سيستولي بطن چپ (ميلي متر)
15 1/67 28/43 بازيكنان بيتمريني بلندمدت 15 1/61 47/01 بازيكنان تمرينات منظم قطر پايان دياستولي بطن چپ (ميلي متر)
15 1/45 42/16 بازيكنان بيتمريني بلندمدت 15 0/847 10/20 بازيكنان تمرينات منظم ضخامت ديوارة بين بطني (ميلي متر)
15 0/600 7/80 بازيكنان بيتمريني بلندمدت 15 1/49 78/25 بازيكنان تمرينات منظم ضخامت ديوارة خلفي بطن چپ (ميلي متر)
15 1/46 77/89 بازيكنان بيتمريني بلندمدت 15 9/85 127/93 بازيكنان تمرينات منظم تودة بطن چپ (گرم)
15 6/90 113/40 بازيكنان بيتمريني بلندمدت 15 4/33 80/40 بازيكنان تمرينات منظم حجم ضربهاي (ميلي ليتر)
15 2/64 62/06 بازيكنان بيتمريني بلندمدت 15 3/43 62/93 بازيكنان تمرينات منظم كسر تخلية بطن چپ (درصد)
15 3/47 60/33 بازيكنان بيتمريني بلندمدت 15 3/86 68/93 بازيكنان تمرينات منظم ضربان قلب استراحتي (ضربه در دقيقه)
15 3/31 76/53 بازيكنان بيتمريني بلندمدت جدول1_ ميانگين و انحراف معيار نمرة متغيرهاي ساختاري و عملكردي بطن چپ قلب گروه هاي تمرينات منظم و بيتمريني بلندمدت دختران بسكتباليست ليگ برتر خوزستان شاخص آماري

يافته هاي مربوط به فرضيه هاي تحقيق
در اين بخش فرضيه هاي تحقيق و نتايج مربوط به هر فرضيه، ارائه مي شود. ابتدا نرمال بودن دادهها كه نتايج آن در جدول
2 ارائه شده و سپس، فرضيه ها بررسي مي شود.
جدول 2_ نتايج آزمون كلموگروف ـ اسميرنوف براي متغيرهاي تحقيق
استراحتي

قلب

ضربان

)
دقيقه

در

ضربه
(

استراحتي

قلب

ضربان

)

دقيقه



قیمت: تومان


پاسخ دهید