علوم زيستي ورزشي _ پاييز 1389 شمارة 6 – ص ص : 135 – 117 تاريخ دريافت : 13/ 06/ 89
تاريخ تصويب : 15/ 1 / 90

برآورد درصد چربي بدن از طريق توزين زير آب و اندازه هاي محيط بدن و ارائة معادلات در
دانشجويان پسر

حسين مجتهدي- روح اله خادئي بادي- محمد بهرامي- سيدمحمد مرندي- وازگن ميناسيان- احمدرضا موحدي- شهرام لنجان نژاديان
استاديار گروه فيزيولوژي ورزشي دانشگاه اصفهان، كارشناس ارشد گروه فيزيولوژي ورزشي دانشگاه اصفهان، استاديار گروه آمار دانشگاه اصفهان، دانشيار گروه فيزيولوژي دانشگاه اصفهان، استاديار گروه فيزيولوژي دانشگاه اصفهان، استاديار گروه رفتار حركتي دانشگاه اصفهان، استاديار گروه بيومكانيك دانشگاه اصفهان
چكيده
هدف از پژوهش حاضر، برآورد درصد چربي بدن از طريق محيط بخشهاي مختلف بدن با استفاده از چگاليسنجي توزين زيرآب بهعنوان روش معيار و ارائة معاد لات مربوط به آن بود . به اين منظور 158 نفر از دانشجويان پسر دانشـگاه اصـفهان (سـن 6/21 سال، قد 174 سانتي متر، وزن 69 كيلوگرم، 61/15 درصد چربي بدن و شاخص تودة بدني 5/22) به صورت تصادفي انتخاب شـدندو پس از تكميل پرسشنامة سوابق پزشكي، آزمونهاي پژوهش را اجرا كردند. چگالي بدن از طريق تـوزين زيـر آب بـهدسـت آمـد.
حجم باقيمانده از طريق معادله برآورد شد. قد، وزن و محيط اندام ها در هشت نقطـه از بـدن انـدازه گيـري شـد. از طريـق ضـريبهمبستگي پيرسون و معادلات رگرسيون خطي و به روش گام بهگام، پنج معادلة توسعه ارائه شد. مقـدار ضـرايب همبسـتگي بـينوزن و محيط اندامها و آزمون معيار قابل قبول و زياد و براي ترسيم معادله مناسب بـود. دو معادلـه از پـنج معادلـهاي كـه ضـريبتعيين بالاتري داشتند، عبارتند از :
متغير وابسته معادله SEE r2 r
مقدار تودة بدون چربي بدن به كيلوگرم (TBF(kg) = 5/924 + (/655 *W) – (/490 * LA) + (/303 * CC) + (/197 * HC 901/0 812/0 60438/2
مقدار تودة بدون چربي بدن به كيلوگرم 2 (TBF(kg) = 2/413 + (/358 * W) – /003 * (LA 904/0 818/0 52478/2
+ (/098 * SCCAUA) + /001 * (CC)2
W= وزن ، LA= محيط پايين شكم، CC= محيط سينه، HC= محيط باسن، SCCAUA= جمع محيط سينه و بالاي شكم

واژه هاي كليدي
محيط اندام ها، درصد چربي بدن، تركيب بدني، توزين زير آب.
مقدمه
در جوامع امروزي ، چاقي مشكل جدي محسوب مي شود و در برنامه هاي تندرستي جوامع بـه عنـوان يكـي ازمهم ترين موضوعات طب پيشگيري مطرح است. كم تحركي، ماشينيشدن زندگي روزمره، تغذية نامطلوب به ويـژهاستفاده از غذاهاي آماده و موارد ديگر، از عوامل مؤثر در بروز اضافه وزن و چاقي است . پژوهش ها نشان مـي دهـدكه بين چاقي و بسياري از بيماريها مانند ديابت، بيماريهاي قلبي – عروقي، انواع سـرطان و بسـياري ديگـر از بيماريها، ارتباط مثبت و زيادي وجود دارد (25،22). در پژوهشهاي ميداني بين شاخص تودة بـدن(BMI) وبيماريهايي چون ديابت، بيماريهاي قلبي و بيماري سنگ كيسة صفرا همبستگي مثبت و زيادي مشاهده شـدهاست (13،12). نتايج اين گونه پژوهشها كنترل وزن و داشتن وزن مطلـوب را بـراي تندرسـتي جوامـع ضـروريميداند. پژوهشها نشان ميدهد كه در جوامع صنعتي و پيشرفته و حتي در جوامع در حال توسعه، اضافه وزن وچاقي يكي از مشكلات تندرستي است و درصد زيادي از افـراد از چـاقي رنـج مـيبرنـد (16،1). از سـوي ديگـر، دستيابي به وزن مطلوب در موفقيتهاي ورزشي اهميت دارد و ورزشكاران و مربيان سعي ميكنند تا در تمرين ومسابقات به وزن مطلوب آن رشته دست يابند. درصد مطلوب چربي بدني در رشته هاي مختلف ورزشي و در ميان ورزشكاران اين رشته ها متفاوت است. براي مثال درصد چربي شناگران و بازيكنان هندبال از درصد چربـي بـدني كشتي گيران بيشتر است و مقادير بسيار بيشتري در ميان پرتاب كنندگان مشاهده شده است (23،3).
سازمانهاي بهداشتي در سطح جهان مقادير مطلوب درصـد چربـي بـدني را بـراي زنـان و مـردان براسـاس پژوهشهاي انجام گرفته تعيين كرده اند. متوسط درصد چربي بدن براي مردان 15 و براي زنان 23 درصـد اسـت(14). اگر درصد چربي بدن از حد معيني فراتر رود، افراد در معرض بيماري قرار ميگيرنـد . ايـن محـدوده بـرايمردان 25 درصد و بيشتر و براي زنان 32 درصد و بيشتر است. كم بودن مقدار چربي نيـز شـخص را در معـرضخطر بيماريهاي خاص ديگري قرار ميدهد كه كمترين آن براي مردان 5 درصد و كمتر و براي زنان 8 درصـد وكمتر است (22،13).
با توجه به شناخت انسان از مقادير مطلوب درصد چربي بدن، مؤسسات پژوهشي در بيشتر كشورهاي جهـانبه ويژه جوامع صنعتي و پيشرفته، روشهايي را براي اندازهگيري درصد چربي بدن ابـداع كـرده انـد . انـدازهگيـريدقيق تركيب بدن نقش بسيار مهمي در تعيين درصد چربي افراد عادي و ورزشكاران دارد. امـروزه اغلـب از روشدوجزيي يعني بخش بندي وزن بدن به وزن چربي و وزن بدون چربي استفاده ميشود. اين روش براساس يافته هاي چگالي سنجي زير آب پيشنهاد شده است. اندازهگيري درصد چربي بدن و بافت چربي از طريق توزين بـدن در زيـرآب، به عنوان معيار طلايي و آزمون معيار براي اعتباريـابي ديگـر روش هـاي سـاده تـر قلمـداد مـي شـود (17،9).
روش هاي اندازه گيري ديگري نيز براي برآورد تركيـب بـدني وجـود دارد. راديـوگرافي، فراصـوت، عكسـبرداري ازسطوح چربي بدن، مقاومت بيوالكتريكي، اندازه گيري سـطح پتاسـيم، سـنجش جـذب انـرژي دوگانـة اشـعهX ، روش هاي پيچيده و گران قيمتي اند كه در پروژههاي پژوهشي آزمايشگاهي بهكار مي روند و امكان استفاده از آنهـادر پروژههاي پژوهشي ميداني و جمعيت هاي بزرگ امكانپذير نيست. در سال هاي اخيـر پژوهشـگران روشهـاي سادهتري را براي برآورد تركيب بدني ابداع كرده اند. برخي از اين روشها مانند شاخص تودة بـدني دقـت زيـادينداشته و محدوديتهايي در دقت اندازه گيري دارند . برخي ديگر مانند اندازه گيري چين پوسـتي نـواحي مختلـفبدن و همچنين روش اندازه گيري محيط و ابعاد اندام ها، دقت زيادي دارند و به سادگي مي توان آنها را اجـرا و در جمعيتهاي بزرگ از آنها استفاده كرد. اين روشها از طريق آزمونهاي معيار مانند چگاليسنجي بـدن از طريـقتوزين زير آب يا راديوگرافي و روش فرا صوت (اولترا سوند) اعتباريابي مي شوند (28).
عوامل متعددي مانند نژاد، تغذيه و ويژگيهاي وراثتي بر تركيب بدني مؤثراند و توزيع چربـي زيـر پوسـتي وچربي بخش هاي داخلي بدن در نژادها و جوامع بشري متفاوت است. ازاين رو استفاده از معادلات كشورهاي ديگر كه با ويژگي هاي نژادي و جغرافيايي ويژة آن جمعيتها اعتباريابي شده، براي ايرانيان يـا ديگـر جوامـع بـا خطـاهمراه است. يكي از روشهاي ساده بـراي بـرآورد درصـد چربـي بـدن يـا وزن خـالص چربـي بـدن، اسـتفاده از اندازه هاي مربوط به محيط نواحي خاصي از اندام هاي فوقاني، تحتاني و تنه است كه همبستگي زيادي بـا درصـدچربي بدن دارد. استفاده از معادلات مربوط به محيط اندامها بين 5/2 ± تا 4± درصد نسبت به وزن كشي زير آب خطا دارد (7،6).
در بسياري از كشورهاي جهان براي برآورد درصد چربي بدن معادلاتي براي زنان و مردان نژادهاي مختلف ودر رده هاي سني توسعه داده شـده اسـت. در كشـور ايـران تنهـا در پـژوهش مجتهـدي و كريمـي (1388) كـه بـا دانشجويان پسر دانشگاه اصفهان انجام گرفت، معادلاتي با استفاده از چين پوستي نواحي مختلف بدن ارائـه شـد(2). يكي از اين معادلات كه همبستگي زيادي با چربي كل بـدن داشـت و در ميـان دانشـجويان پسـر دانشـگاهاصفهان اعتباريابي شده و ضريب اعتبار آن 9/0 = r گزارش شده، در زير آمده است:
(BMI)448/0+ (ناحيه ساق پا) 33/0+ (ناحية شكم) 136/0 + 66/4- = (TBF (kg
در اين معادله چين پوستي ناحية شكم، ناحية سـاق پـا و شـاخص تـودة بـدن(BMI) ، شـاخص هـاي مـورد اندازه گيري است. اين معادله براي پسران سنين دانشگاهي ايراني معتبر است.
مانوئل راميرز و همكاران (2006) با استفاده از توزين زير آب به عنوان آزمـون معيـار، معـادلاتي را بـراي بـرآورد درصـدچربي بدن زنان و مردان 18 تا 56 سال با استفاده از محيط اندامها و ضخامت چين پوستي ارائـه كـرده انـد (28).
اين معادلات عبارتند از :
+ (352/0 * چين پوستي سه سر) + (232/ * قد)+ (714/0 + وزن) – 644/90 – = درصد چربي بدن مردان
(076/ * محيط ساعد ) + (278/ * محيط ساق پا) + (287/ * محيط ران ) + (977/0 * محيط شـكم) + (195/0
* چين پوستي شكم)
(645/ * محيط ساق پا) + (045/1 * محيط دور شكم) + (439/ * وزن) – 238/64 – = درصد چربي مردان

آني پاكستون و همكاران (1998) معادلاتي را براي تغييرات وزن زنان باردار ابداع كردند (34). وان در جـيپلوگ (2003)، معادلاتي را براي مردان 19 تا 59 سال ارائه دادند و از محـيط انـدامهـا در ناحيـة شـكم، ران وعرض اندامها در ناحية بازو و ران استفاده كردند. يكي از محدوديتهاي كار آنها، تعداد آزمودني هاي پژوهش بود(75=n) (32). دي كي دي و همكـاران (2003) تركيـب بـدني زنـان سـالمند سـوئدي را بـا اسـتفاده از روشبيوالكتريك اندازهگيري و معـادلاتي را ارائـه كردنـد (11). محققـان ديگـري همچـون بـال اس دي و همكـاران (2004)، آدا ، ال، گارسيا و همكاران (2005) براي زنان و مردان آلمـاني، كاشـيش گوئـل و همكـاران (2007) براي بوميان آسيايي، نايلي ماسياس و همكاران (2007) براي بزرگسـالان مكزيكـي و تـري ال دوپلـر (2000) براي مردان مسن معادلاتي را توسعه دادهاند (31،7،15،8،5).
كي سايتو و همكاران (2003) با توجه به اينكه اندازهگيري چين پوستي كشتيگيران سومو ژاپني بـا خطـاهمراه است ، معادلاتي را با استفاده از شاخص تودة بدني، و محيط اندام هـا در ناحيـة سـينه، كمـر، باسـن، بـازو،ساعد، ران براي كشتي گيران سومو توسعه دادند (29). متئوكي بوكرمن (2004) معادلاتي را براي قايقرانان مردطريق اندازه گيري چين پوستي و محيط اندامها توسعه داد (21). مي نوئل راميرز (2006) نيز معادلاتي را بـرايزنان و مردان سالم 18 تا 56 سال با استفاده از محيط اندامها ارائه داد (28).
در ايران براي برآورد درصد چربي بدن از طريق محيط اندام ها و ابعاد بدن معادلاتي تدوين و پيشنهاد نشـدهاست. تنها پژوهش مجتهدي و كريمي با استفاده از اندازهگيري چين پوستي نقاط مختلف بـدن و آزمـون معيـارتوزين زير آب در دانشجويان پسر دانشگاه اصفهان اعتباريابي شده است. ذوالاكتاف و همكـاران نيـز در پژوهشـيروايي هم عرض معادلات خارجي را بررسي كردند(4)، درحالي كه در بيشتر كشورها معادلاتي براي اندازه گيـري وبرآورد درصد چربي بدن به روش هاي ساده تر مانند اندازه گيري چين پوستي و محيط و اندام هاي بدن وجود داردو براي جمعيت هاي مختلف مانند كودكان، بزرگسالان، زنان، مردان و حتي نژادهاي متفاوت مانند سـياه پوسـتان،سفيدپوستان و … معادلاتي ارائه شده است (14،10، 3).

روش تحقيق
هدف از پژوهش حاضر، ارائ ة معادلاتي براي برآورد درصد چربي بدن از طريـق انـدازه گيـري محـيط نـواحي ويژه اي از اندام فوقاني، تحتاني و تنه بود كه با آزمون معيار توزين زير آب همبستگي زيادي داشته باشند . جامعة آماري پژوهش 2250 نفر از دانشجويان پسر ساكن خوابگاه هاي دانشگاه اصفهان بودند كه از ميان آنهـا 158 نفـربه صورت تصادفي انتخاب شدند.در پژوهش هاي توصيفي، در اعتباريابي آزمون ها، بايد تعداد آزمـودني هـا بـيش ازصد نفر باشد. در بر خي پژوهش ها تعداد آزمودني ها كمتر از صد نفر بوده كه از محدوديت هاي اين گونه پـژوهش هـامحسوب ميشود(33، 14، 23). سلامت جسماني آزمودنيها از طريق پرسشـنامة 21 سـؤالي كـه در آن سـطحفعاليت بدني، سلامت و نداشتن بيماريهاي چون آسم، ديابت، بيماريهـاي قلبـي و عروقـي پرسـيده شـده بـودارزيابي شد.
طرح تحقيق
پس از انتخاب آزمودنيها ابتدا قد، وزن و محيط اندامها در هشت ناحيه از بدن (دور بازو، سينه، شكم در دوناحيه، باسن، ران، ساق پا و مچ دست) با استفاده از متر پلاسـتيكي مخصـوص و سـپس وزن آنهـا در داخـل آباندازه گرفته شد. محيط اند امها در نواحي 1- دور بازو در قسمتي از بازو كه بيشـترين محـيط را داشـت، 2- دورسينه در ناحية نوك سينه، 3- دور بالاي شكم بين پايين جناغ و ناف، 4- دور پايين شكم در سطح ناف، 5- دورباسن در ناحيه اي كه بيشترين محيط را داشت، 6- دور ران در قسمت بالاي ران كه بيشترين محـيط را داشـت، 7- دور ساق پا در ناحيهاي كه بيشترين محيط را داشت و 8- دور مچ دست در پايين استخوان ساعد اندازه گيري شد.
اندازه گيري توزين زير آب با استفاده از مخزن مخصوص كه داراي صندلي و ترازو با دقت يك گرم بود، انجامگرفت و مراحل اجراي آن به اين صورت بود كه از آزمودنيها خواسته شد تا 12 سـاعت قبـل از آزمـون فعاليـتورزشي نداشته باشند و صبحانه سبكي ميل كننـد. قبـل از وزنكشـي بـه دستشـويي رفتنـد و مـدفوع و ادرار وگازهاي روده را دفع كردند. سپس با مواد شوينده سر و بدن خود را شستند و با بدن خيس و مـايوي پلاسـتيكيمخصوص كه قبلاً تهيه شده بود ، در داخل مخزن آب قرار گرفتند و با بـازدم بسـيار عميـق بـدن خـود را زيـر آب مي بردند و چند ثانيه بي حركت ماندند تا وزنشان ثبت شود. اين عمل سه بار بهصورت آزمايشي و سـپس 6 تـا 8 بـاروزن كشي زير آب انجام گرفت. از بين ميانگين سه وزنكشي كه بيشترين مقدار را به كيلوگرم نشان ميداد، ملاك وزن زير آب تعيين شد. چگالي بدن و درصد چربي بدن از طريق معادلات زير برآورد شد:

95
/
4

95

/

4

معادله سايري ( 5/4 – ) = چربي بدن چگالي بدن

كلية اندازه گيري ها صبحها از ساعت 10 تا 12 انجام گرفت. حجم باقيماند ة ريه از طريق معادلة پيش بينـي زيـرانجام گرفت (24،21).
477/3 – (سن) 0177/0 + (قد به اينچ) 06858/0 = RV
يكي از محدوديت هاي پژوهش حاضر اين بود كه اندازه گيري حجم باقيمانده به روش مسـتقيم ماننـد رقيـق سـازيهليوم و ديگر روش ها در آزمايشگاههاي شهر اصفهان و حتـي تهـران امكـانپـذير نبـود. ازايـن رو بـرآورد حجـمباقيمانده به روش غيرمستقيم انجام گرفت. برخي پژوهشگران از معادلـة بـرآورد غيرمسـتقيم حجـم بـاقيمانـده استفاده كرده با خطاي 1/ ± آن را قبول كرده اند (17، 23، 22). با محاسب ة چگالي بدن با اسـتفاده از دامنـة بـالا وپايين حجم باقيمانده پيشبيني شده به وسيلة معادله، مشاهده شد كه چگالي محاسبهشـده بـا تقريـب 5 هـزارم تغيير ميكند. براي مثال اگر حجم باقيماند ة محاسبه شده از طريق معـادل 1200 ميلـي ليتـر بـود، بـا قـرار دادنمقادير 200 ± ميلي ليتر يعني 1000 و 1400 ميلي ليتر در معادلة چگالي ، تغييرات بسيار انـدك و بـا تقريـب 5 هزارم بود كه چشمگير نيست . ازاين رو مي توان نتيجه گرفت كه اسـتفاده از روش غيرمسـتقيم حجـم باقيمانـدهخطاي زيادي را به دنبال ندارد.
براي تجزيه و تحليل آماري پژوهش از ضريب همبستگي پيرسون و تحليـل رگرسـيون خطـي چنـد متغيـرهاستفاده شد . در پژوهش هاي برآورد تركيب بدني با استفاده از آزمون معيار از روش گامبه گام استفاده مي شود. در اين پژوهش نيز از اين روش استفاده شد. در اين روش از بين متغيرهاي موجود (BMI، وزن و اندازه هاي مربوطبه محيط اندام ها) هر يك كه بيشترين همبستگي را با متغير وابسته (آزمون معيار توزين زير آب براي چگاليسـنجي ) و كمترين همبستگي را با ديگر متغيرها داشته باشند، انتخاب ميشود. در اين پـژوهش از 5 مـدل اسـتفاده شـد مدلهايي پذ يرفته شد كهVIP آنها زير عدد 5 بود. مدل هايي كهVIP آنها به عدد يك نزديك تـر باشـد، بهتـر وقابل قبول ترند. از نرم افزار SPSS براي محاسبة رگرسيون چندمتغيري و روش گام بهگام استفاده شد.

نتايج و يافته هاي تحقيق
جدول (1) ويژگي هاي آزمودني هاي تحت بررسي را نشان مي دهد.

جدول 1 – ويژگي هاي توصيفي آزمودنيهاي مورد بررسي در متغيرهاي پژوهش
SD X متغير SD X متغير
0/0106 1/063 چگالي بدن 2/22 21/85 سن (سال)
4/97 16/1 درصد چربي بدن 6/2 1/74 قد (متر)
4/28 11/30 وزن چربي بدن (كيلو گرم) 7/9 69/09 وزن در خشكي (كيلو گرم)
5/84 57/85 وزن توده خالص بدون
چربي(كيلو گرم) 0/58 2/62 وزن در زير آب (كيلو گرم)

جدول 2 اندازه هاي مربوط به محيط نواحي ويژه در اندامهاي فوقاني، تحتاني و تنه را نشان مي دهد.

جدول 2– شاخص هاي توصيفي اندازههاي محيط اندام فوقاني، اندام تحتاني و تنه
SD X متغير SD X متغير
2/25 28/19 دور بازو(Cm) 5/97 92/3 دور سينه (Cm)
0/79 16/94 دور مچ دست(Cm) 7/89 77/8 دور بالاي شكم(Cm)
2/28 35/79 دور ساق پا(Cm) 6/38 88/99 دور پائين شكم(Cm)
3/35 53/40 دور ران(Cm) 5/21 93/33 دور باسن(Cm)

جدول 3 مقادير ضريب همبستگي بين تودة خالص چربي بدن با اندازههاي مربوط به محـيط انـدام هـا را نشـانمي دهد. همان گونه كه مشاهده ميشود، بيشترين مقدار ضريب همبستگي بين چربي خالص بدن و نواحي بالايشكم، پايين شكم، باسن و وزن بدن است.

جدول 3 – مقادير ضريب همبستگي بين متغيرهاي تحقيق (مقياس وزن خالص چربي به كيلوگرم و دور اندامها به سانتي متر)
وزن قد ساق ران باسن دور
پايين
شكم دور بالاي
شكم دور
سينه دور مچ
دست دور بازو متغيرها
0/708 0/276 0/556 0/57 0/622 0/746 0/632 0/464 0/285 0/475 وزن خالص
چربي

انتخاب مدل قابل قبول
هدف مدل، پيشبيني م قدار چربي بدن به كيلوگرم، درصد چربي بدن و وزن خالص بدون چربـي بـود. پـنجمدل براي پيش بيني آزمايش شد. در هر پنج مدل متغيرهاي دور محيط پايين شكم، محـيط دور سـينه، محـيطدور باسن و وزن به دليل دارا بودن ضريب همبستگي قابل قبول با م قـدار چربـي بـدن انتخـاب شـدند. معـادلاتبراساس پنج مدل به طور جداگانه بر اساس رگرسيون چندمتغيري محاسـبه شـد. بـهدليـل پيچيـدگي محاسـباتآماري از ترسيم جداول و نمودارها خودداري شد. در محاسبات آماري ابتدا فرض نرمال بودن خطاهاي هر يك از مدلها بررسي و سپس مدلهايي انتخاب شد كه ضريب همبستگي زيادي با مقادير مربوط به درصـد چربـي بـدنداشتند. مدل هايي كه مقاديرVIF بالاتر از 5 د اشتند، كنار گذاشته شد و مدل هـايي كـهVIF آنهـا بـه عـدد يـكنزديك تر بود، انتخاب شد.
محاسبات آماري 5 مدل داراي جداول ويژهاي است . در اينجا مدل پنجم كه داراي ضريب همبسـتگي بـالا وVIP كمتري است ارائه مي شود.

مشخصات مدل پنجم
جدول 4 مشخصات مدل انتخابي پنجم را نشان مي دهد.

جدول 4 – مشخصات مدل انتخابي پنجم
Unstandardized VIF Sig T Coefficients مدل پنجم
B Std. Error 0/686 2/413 3/517 مقدار ثابت
4/004 0/000 14/092 0/358 0/025 جمع وزن
3/6 0/000 -8/327 -0/003 0/000 توان دوم دور پايين شكم
4/811 0/000 2/726 0/098 0/036 جمع دور سينه و بالاي شكم
4/756 0/000 2/591 0/001 0/000 توان دوم دور سينه

با توجه به مقاديرVIF در جدول كه همگي كوچك تر از عدد 5 هستند ، پس مشكلي در زمينـة همبسـتگيزياد بين متغيرها كه موجب افزايش واريانس و در نتيجه بيثبات شدن برآوردها مي شود، وجودندارد. در جدول 5 تحليل واريانس در مدل پنجم آمده است.

جدول 5 – تحليل واريانس براي مدل پنجم
Sig. F Mean Square DF Sum of Squares منابع
0/000 171/747 1094/972 4 4379/910 Regression
6/375 153 975/299 Residual
157 5355/209 Total
با توجه به اينكه هدف مدل پيشبيني م قدار تود ة بدون چربي بدن بود و معيارهـاي پـيش بينـي يـك مـدل ايده آل و خوب با توجه به داده ها در اين مدل صدق ميكند. اين مدل قابل قبولترين مدل در بين پنج مدل ارائهشده است. روش گامبه گام انتخاب مدل در جدول 6 ديده مي شود.

جدول 6 – خلاصه اي از گزينه هاي انتخاب شده در روش گامبه گام در مدل انتخابي پنجم
Dorbin Watson Std.Error of the Estimate Adjusted R Square R Square R مدل
1/584 3/049 0/727 0/729 0/854 الف
2/7895 0/772 0/775 0/88 ب
2/5921 0/803 0/807 0/898 ج
2/51344 0/815 0/82 0/905 د

الف- وزن
مجموع وزن، توان دوم دور پايين شكم
مجموع وزن، توان دوم دور پايين شكم، مجموع دور سينه و بالاي شكم
مجموع وزن، توان دوم دور پايين شكم، مجموع دور سينه و بالاي شكم، توان دوم دور سينه (متغير وابسته مقدار توده بدون چربي بدن به كيلوگرم است.)
در روش گـام بـه گـام در مـدل پـنجم، چهـار مـدل بـ هدسـت آمـد كـه مـدل چهـارم كـه داراي بـالاترين R Squate است به عنوان مدل نهايي انتخاب شد.
+ (جمع محيط سينه و بالاي شكم * 098/0) +2 (محيط پايين شكم) 003/0 – (وزن * 358/0) + 413/2 =
FFM
2 (دور سينه) 001/0
فرض نرمال بودن خطاهاي مدل با توجه به نمودار 1 پذيرفته ميشود.

نمودار 1- فرض نرمال بودن خطاهاي مدل
معادلات ارائه شده با استفاده از مدل ها در جدول 7 ديده مي شود. كليه معـادلات پـنج گانـه اعتبـار زيـادي دارند، ولي مدل هاي چهارم و پنجم با توجه به مقادير 2 r و r بالا مناسبترند. دو معادلة اول مقدار چربي بـدن رابه كيلوگرم و سه معادلة آخر مقدار تود ة بدن بدون چربي را به كيلوگرم اندازه گيري ميكند. انتخـاب ايـن امـر ازسوي مدل انجام گرفته و به ضريب همبستگي و محاسبات رگرسيون چندمتغيري بست گي دارد.

جدول 7 – معادلات پيشنهادي براي برآورد درصد چربي بدن
SEE r2 r معادله متغير وابسته
2/5207 0/654 0/809 TBF(kg) = – 6/480 + (0/459 * LA)
+ (/352 *w ) – (0/290 * CC) – (0/181 * HC) ميزان چربي بدن بهكيلوگرم
2/4901 0/665 0/815 TBF(kg) = 11/803 + (0/414 * LA) +(0/453 * w) – (0/317 * CC) – (0/202 * HC) – (/099* H) ميزان چربي بدن بهكيلوگرم
2/53305 0/805 0/897 TBF(kg)=
14/838 + (0/722 * w) – (0/416 * LA) + (/291 * CC) ميزان تـوده بـدونچربــي بــدن بــهكيلوگرم
2/60438 0/812 0/901 TBF(kg) = 5/924 +(0/655 * w) –
(0/490 * LA) + (0/303 * CC) + (0/197 * HC) ميزان تـوده بـدونچربــي بــدن بــهكيلوگرم
2/52478 0/818 0/904 TBF(kg) = 2/413 + (0/358 * w) – 0/003*(LA)2* (0/098 * SCCAUA) +0 /001 * (CC)2 ميزان تـوده بـدونچربــي بــدن بــهكيلوگرم
W= وزن ،LA = محيط پايين شكم،CC = محيط سينه،HC = محيط باسن،SCCAUA = جمع محيط سينهو بالاي شكم، H= قد

بحث و نتيجه گيري
يافتههاي پژوهش حاضر نشان داد كه در دانشجويان پسر، نواحي ويژهاي در اندامهـا، بـرآورد كننـدة بهتـرينسبت به ديگر نواحي بدن هستند. نتايج پژوهش گوياي آن است كـه نـواحي دور باسـن، دور پـايين شـكم، دوربالاي شكم و وزن بدن در ميان دانشجويان پسر دانشگاهي به طور مناسبي وزن خالص بدون چربي و وزن خالصچربي بدن را برآورد مي كند. پژوهش هاي انجام گرفته در زمينة موضوع تحقيق، نشان مي دهد كه توزيع چربي در بدن در نژادها و جمعيتها تفاوت دارد. رائول راميرز و همكاران در معادلات خود از محيط ساق پـا، قـد، محـيطبازو و محيط شكم استفاده كردند كه نقطة مشترك آن با پژوهش حاضر در محيط شكم است. جي كارلوس ترانو همكاران از دور بازو، ساعد، محيط بالاي شكم، محيط پايين شكم، باسن و سـاق پـا و متئـوكي بـوكرمن بـرايبرآورد درصد چربي بدن از دور سينه، دور كمر، دور باسن، دور بازو و ساعد استفاده كرد.
كي سايتو و همكاران معادلاتي را براي كشتيگيران سومو ژاپني ارائه كردنـد كـه بـر اسـاس محـيط انـدام وشاخص تودة بدني بود. آنها اظهار كردند كه اندازه گيري ضخامت چين پوستي در ورزشكاران سومو مناسب نيست و اندازه گيري درصد چربي بدن در افراد چاق با استفاده از كاليپر دقت زيادي نـدارد، ازايـن رو بهتـر اسـت بـرايبرآورد درصد چربي بدن در افراد چاق از محيط و ابعاد بدن استفاده شود(7). بـه نظـر مـي رسـد كـه در نژادهـا،جمعيت ها، ورزشكاران، غيرورزشكاران، زنان، مردان، كودكان و بزرگسالان، نواحي خاصي از بدن ارتباط بيشـتريبا آزمون معيار دارد و معادلات ويژهاي بايد براي گروه هاي مختلف توسعه داده شود (30،19،18)).
در اين پژوهش از آزمون معيار توزين زير آب براي برآورد چگالي بـدن و درصـد چربـي بـدن اسـتفاده شـد.
بيشتر پژوهشگران براي توسعة معادلات جديد در جمعيتهاي ويژه از اين آزمون كـه بـه معيـار طلايـي معـروفشده استفاده ميكنند. در اين پژوهش ضرايب همبستگي قابل قبـول و زيـادي بـين وزن چربـي بـدن و محـيط اندام ها در نواحي خاصي از بدن بهدست آمد كه در مقايسه با ضرايب همبستگي به دست آمـده در پـژوهش هـايديگر اعتبار زيادي دارد. تري اي دوپلر و همكاران (2000) با استفاده از توزين زير آب براي مردان مسـن 65 تـا81 سال (75 = n) چهار معادله با ضرايب تعيين 66/0 = 2 r براي برآورد چگالي بـدن، 88/0 = 2 r بـراي بـرآوردتودة خالص بدن، 9/0 = 2 r براي برآورد وزن چربي و 66/0 = 2 r براي برآورد درصد چربي بدن ارائه دادند. يكـياز محدوديتهاي پژوهش دوپلر تعداد كم آزمودنيهاست. مقدار2 r در پژوهش حاضر بـراي بـرآورد تـودة خـالصبدن با مقادير دوپلر و همكاران مشابه است. بوكرمن (2004) سه معادله را با استفاده از محيط اندامهـا و تـوزينزير آب توسعه داد. 2 r هر سه مدل به ترتيب 89/0، 90/0 و 91/0 بود. بوكرمن نيز براي برآورد حجم باقيمانده از معادلة برآورد حجم باقيمانده استفاده كرد.
در پژوهش حاضر پنج معادله ارائه شد كه در سه معادله مقدار وزن چربي و در دو معادله تـودة بـدون چربـيبرآورد شد كه بهسادگي مي توان درصد چربي بدن را نيز محاسبه كرد. در پژوهش حاضر دقت بـرآورد مـدل هـايي كـه مقدار تودة بدون چربي را اندازه ميگيرند، بيشتر از دو معادله اي بود كه مقدار چربي بدن را برآورد مي كردند. اميد است تا معادلات ديگري در جمعيتهاي مختلف مانند كودكان، بزرگسالان، افراد ميانسال و در زنان و مردان در كشـورايران توسعه داده شود تا پژوهشگران و كارشناسان بهداشتي بتوانند برآورد دقيـق تـري از مقـدار چربـي بـدن درجمعيت هاي ويژه در كشورمان داشته باشند. همچنين با توجه به نقش تعيين كنندة درصد چربي بدن در تندرستيجوامع و لزوم آگاهي از م قدار آن، ضرورت اجراي پروژه هاي پژوهشي مانند پـژوهش حاضـر اجتنـابناپـذير اسـت و پژوهشهاي آينده مي تواند معادلاتي را براي زنان باردار، افراد چاق، نژادهـاي مختلـف ايرانـي در ردههـاي سـنيمختلف ارائه دهد. معادلات ارائهشده در اين پژوهش با استفاده از جمعيـت دانشـجويان پسـر سـنين دانشـگاهيدانشگاه اصفهان توسعه داده شده و تنها براي ارزيابي درصد چربي بدني دانشجويان پسر دانشگاه اصفهان مناسباست، ولي چون اين دانشجويان از ساكنان خوابگاه دانشگاه كه از اسـتانهـاي مختلـف كشـور بـوده و بـه صـورتتصادفي انتخاب شده بودند، ازاين رو با توجه به نبود يك معادلة ويژه در كشور ما، مـيتـوان از آن بـراي بـرآورد درصد چربي بدني دانشجويان پسر سنين دانشگاهي در دانشگاه هاي ايران استفاده كرد.

منابع و مĤخذ
رحماني نيا، فرهاد ؛ سعيدي، تهمينه. (1379). “تعيين ارتباط بين بـرآورد درصـد چربـي بـدن بـا نتـايج اندازه گيري ابعاد بدن در زنان ورزشكار و غيرورزشكار”. نشرية حركت. شمارة 6 – پاييز 1379، ص: 95-10.
كريمي، بيره ور؛ مجتهدي، حسين. (1388). “برآورد درصد چربـي بـدن از طريـق ضـخامت چربـي زيـرپوستي و توزين زير آب به عنوان روش معيار و ارائة معـادلات مربوطـه”. پايـان نامـة كارش ناسـي ارشـد دانشـگاهاصفهان، دانشكدة تربيت بدني و علوم ورزشي.
مجتهدي، حسين. (1386). “سنجش و اندازه گيري در تربيت بدني”، دانشگاه اصفهان.
ذوالاكتاف، وحيد ؛ مشرف، ليلي. (1382). “بررسي روايي هم عرض 10 روش ميداني تخمين چربي بـرايزنان ورزشكار ايراني”. پايان نامة كارشناسي ارشد، دانشگاه اصفهان، دانشكده تربيت بدني و علوم ورزشي.
5- Ada L. Garcia, Karen Wagner, Torsten Hothornm Corinna Koebnick, Hansjoachim F. zunft, and Ulrike Trippo (2005). “Improved Prediction of Body fat by Measuring Skin fold Thickness, Circumferences, and Bone Breadths”. Obesity research Vol. 13 No.P:3.
6-Ai ssaton dioum, agni’s Gartner, Bernard Maier, Francis Delpeuch and Salimata Wade (2005). “Bady cimposition predicted from skin folds in African women: a cross-validation study using air-displacement plethysmography and a black-specific equation”. British journal of Nutrition, 93, PP:973-979.
Bray GA. et al. Evaluation of body fat in fatter and Leaner 10 y-old African American and White children: An J clin Nutr 2001.
Ball, SD, TS Altena and PD Swan (2004). “Comparison of anthropometry to DXA: a new prediction equation for men”. European journal of Clinical Nutrition 58, PP:1525-1531.
Brozek J. Densiometric “analysis of body Composition: Revision of some quantitative assumption”. Ann New York Academy Sciences. 1963.
Carlos J Teran, Kenneth E Sparks, Linda M Quinn, Bernard Fernandez, Susanna H Kerrey, and Wi/jam P Steffen (1991). “Percent body fat in obese white females predicted by anthropometric measurements”. Am j Cline Nutr; 53:7-13.
Day DK, Bosaeus I.Lissner L, Steen B (2003).”Body composition estimated by bioelectrical impedance in Swedish elderly”. Development of population-based prediction equation and reference values of fat-free mass and body fat for 70 and75-y oldster J Cline Nutr. Aug:57(8):PP:909-16.
12-field AE, Coakley EH. Impact of overweiqht on the risk of developing common cronic diseases DURING A 10 YEARS PERIOD. Arch



قیمت: تومان


پاسخ دهید