علوم زيستي ورزشي _ تابستان 1390 شمارة 9 – ص ص : 76 – 63 تاريخ دريافت : 11 / 12 / 89
تاريخ تصويب : 04 / 02 / 90

مقايسه تأثير يك جلسه فعاليت هوازي و بي هوازي بر تغييرات نسبت IgA به پروتئين تام بزاقي دختران
غيرورزشكار

منور طبرستاني _ سيروس چوبينه _ محمدرضا كردي _ محسن طبرستاني
كارشناس ارشد فيزيولوژي ورزشي دانشگاه تهران، استاديار دانشگاه تهران، دانشيار دانشگاه تهران، دانشجوي كارشناسي ارشد فيزيولوژي ورزشي دانشگاه فردوسي مشهد

چكيده
هدف از تحقيق حاضر، مقايسة تأثير يك جلسه فعاليت بي هوازي و هوازي بر تغييرات نسبت IgA به پروتئين تام بزاقي دختران غيرورزشكار بود. آزمودني هاي تحقيق، 36 دختر غيرورزشكار بودند كه به طور تصادفي به سه گروه (فعاليت بي هوازي (12n=) با ميانگين سني 91/1±23 سال، فعاليت هوازي (12n=) با ميانگين سني 45/1± 5/21 سال و گروه كنترل (12n=) با ميانگين سني 09/2±25/23 سال) تقسيم شدند. نمونه هاي بزاقي، قبل و بلافاصله پس از اجراي آزمون جمع آوري شد.
در اين تحقيق، به منظور اجراي فعاليت بي هوازي از آزمون RAST و براي فعاليت هوازي از آزمون شاتل ران استفاده شد. گروه كنترل نيز، طي دورة تحقيق، فعاليت ورزشي انجام ندادند. تجزيه و تحليل داده هاي به دست آمده با استفاده از روش تحليل واريانس يكطرفه براي تعيين تفاوت بين مقادير متغيرهاي دو گروه، همچنين آزمون t همبسته براي بررسي تغييرات درون گروهي ب ه وسيلة نرم افزار 16SPSS انجام گرفت. نتايج حاصل از تحقيق نشان داد كه بين تغييرات نسبت IgA به پروتئين تام بزاقي سه گروه مورد بررسي تفاوت معناداري وجود ندارد. همچنين، نتايج آزمون t همبسته در گروه هاي مورد بررسي تغييرات درون گروهي نسبت IgA به پروتئين تام بزاقي را در هيچ يك از گروه ها معنادار نشان نداد. همچنين اثر مخرب فعاليت بدني بر ايمني مخاطي مشاهده نشد.

واژه هاي كليدي
ايمونوگلوبولين A بزاقي، آزمون RAST، آزمون شاتل ران، دختران غيرورزشكار.
مقدمه
ايمونوگلوبولين ها در سرم و ديگر مايعات بدن مانند اشك و بزاق وجود دارند و واسطة محلول و مهمي اند كه موجب ايجاد ايمني هومورال در مقابل عوامل عفوني مثل باكتري ها، ويروس ها و انگل ها مي شوند. از ميان ايمونوگلوبولين ها، ايمونوگلوبولين IgA) A) كه ايمونوگلوبولين غالب در ترشحات مخاطي و مهم ترين آنتي بادي موجود در بزاق انسان است، به عنوان اولين سد محافظتي بدن در مقابل عوامل بيماريزا و يك عامل مقاومتي مهم در مقابله با عفونت هاي مجاري تنفسي فوقاني (URTI) عمل مي كند (20، 14، 3، 2). گزارش شده كه در افراد سالم اگر فعاليت خيلي شديد باشد، تعداد لنفوسيتها و سطوح IgA اندازه گيري شده كاهش مي يابد (19) كه اين مسئله مي تواند سلامت فرد را به مخاطره بيندازد. توجه به درك ارتباط بين فعاليت ورزشي و عملكرد سيستم ايمني موجب شده است كه ايمني شناسي ورزشي به عنوان شاخه اي از ايمني شناسي، پيشرفت سريعي داشته باشد، به گونه اي كه توجه پژوهشگران بسياري از ديگر حيطه هاي علمي مانند علوم پزشكي، فيزيولوژي و علوم رفتاري را به خود جلب كرده است (10).
نتايج تحقيقات در زمينة تغييرات هورموني و ايمني به ويژه سيستم ايمني مخاطي پس از فعاليت بدني بسيار متفاوت و متناقض است. اين تناقضات بهدليل تفاوت در برنامههاي تمريني (شدت، مدت، حجم، دورة استراحت و نوع عضلات درگير) و ويژگي هاي آزمودني ها (سن، جنس و سطح آمادگي جسماني) به وجود آمده است. تنوع رشته هاي ورزشي، ويژگي تمرين، پاسخ اختصاصي بدن به نوع تمرينات و مسابقه، زمينه هاي تحقيقي جديدي را در مورد ايمونولوژي ورزشي فراروي پژوهشگران قرار داده (19، 18، 6، 4) كه در بسياري از مطالعات، تأثير فعاليت هاي ورزشي گوناگون بر هورمون ها و ايمونوگلوبولين ها بررسي قرار شده (19، 7). از اين رو، هدف از تحقيق حاضر، مقايسة تأثير فعاليت بي هوازي و هوازي بر ايمني مخاطي دختران غيرورزشكار است.
يافته هاي تحقيقات موجود در مورد تأثير ورزش بر عملكرد ايمني ، نشان دهندة طبيعت دوگانة پاسخ ايمني به فعاليت هاي ورزشي است. تحقيقات پيشين به اين نتيجه رسيدند كه اختلال هاي SIgA بزاقي ناشي از فعاليت ورزشي مي تواند با تعدادي از عوامل مانند نوع فعاليت ورزشي (23، 22، 19)، وضعيت تمريني و سطح آمادگي افراد (9) تغيير كند، همچنين دامنه تغييرات سيستم ايمني به شدت و مدت (19) و سابقة ورزشي افراد برمي گردد (9). نتايج تحقيق بلانين و همكاران (1998) نشان داد كه شدت تمرين تأثير معناداري بر غلظتIgA بزاقي ندارد (5)، درحالي كه، كلنترو و همكاران (2002)، كاهش تعداد ايمونوگلوبولين ها را پس از فعاليتورزشي شديد و افزايش پس از فعاليت بدني با شدت متوسط را گزارش كردند (12).
محققان در تحقيقات خود در مورد تاثير تمرين هوازي و طولاني مدت بر IgA به نتايج متناقضي دست يافتند، برخي مانند الگرو و همكاران (2008)، افزايش غلظت IgA بزاقي را پس از فعاليت فزاينده گزارش كردند (4)، درحالي كه بعضي، شاهد كاهش (17) يا عدم تغيير اين عامل بودند. همچون تزاي- لي لي و راش (2009) و نيمن و همكاران (2005) كه تغييرات معناداري را پس از فعاليت مشاهده نكردند (23، 16). همچنين، پيشينة پژوهشي موجود نشان مي دهد كه فعاليت هاي كوتاه مدت نيز تاثير متفاوتي بر سيستم ايمني به جا مي گذارند. همچنان كه برخي مانند تزيرا و همكاران (2007)، انگلس و همكاران (2004) و كمينز و هميلتون (2004) كاهش (21، 9، 8) و برخي همچون توماس و همكاران (2009) عدم تغيير معنادار (22) غلظت IgA را گزارش كردهاند.
از آنجا كه يكي از مهم ترين اهداف ورزش تأمين سلامت افراد است، تحقق اين هدف به طور عمده به افزايش كارايي سيستم ايمني كه نقش مهمي در جلوگيري از بروز بيماري ها دارد، وابسته است. باتوجه به اثر ورزش بر سيستم ايمني، درك ارتباط بين ورزش و سلامت فرد پيامدهاي بالقوه مهمي براي بهداشت عمومي و نيز مراقبت پزشكي از ورزشكاران و تيم هاي ورزشي، دارد (6). با وجود اين، تحقيقاتي كه تغييرات IgA بزاقي را پس از فعاليت هاي بي هوازي با هوازي كوتاه مدت مقايسه كند، مشاهده نشد. بر همين اساس و با توجه به نتايج مبهم و متناقض موجود، تحقيق حاضر سعي شد تأثير فعاليت هاي هوازي و بي هوازي بر ايمني مخاطي غيرورزشكاران بررسي شود.
روش تحقيق
روش مورد استفاده در اين تحقيق، نيمه تجربي است و جامعة آماري تحقيق دختران داوطلب غيرورزشكار دانشگاه تهران بودند كه در كلاس هاي واحد تربيت بدني عمومي شركت كرده بودند و در دامنة سني 20 تا 26 سال قرار داشتند. از بين 98 دواطلب شركت در تحقيق، 56 نفر واجد شرايط بودند كه از بين آنها 36 نفر به طور تصادفي براي شركت در تحقيق انتخاب و به سه گروه فعاليت هوازي، بي هوازي و گروه كنترل تقسيم شدند.
واجد شرايط بودن داوطلبان از طريق پرسشنامة سوابق پزشكي و ورزشي، بررسي شد. پس از گزينش داوطلبان سالم و غيرورزشكار از بين افراد، ابتدا موضوع تحقيق، هدف و روش اجراي آن به آگاهي آزمودنيها رسيد.
در جلس ة پيش آزمون، قد، وزن و شاخص توده بدني آزمودني ها اندازه گيري شد و آنها با روش اجراي آزمون آشنا شدند. همچنين، از آزمودني ها خواسته شد كه 24 ساعت قبل از اجراي آزمون، از فعاليت بدني خودداري كرده و 2 ساعت قبل از اجراي آزمون آب و غذا مصرف نكنند. در جلسه آزمون، حدود نيم ساعت قبل از اجراي آزمون، اولين نمون ة بزاقي در حالت نشسته و با استفاده از پنبه اي كه آزمودني در دهان خود قرار مي داد، جمع آوري شد. سپس ضربان قلب استراحت هر آزمودني در حالت نشسته و با استفاده از ضربان سنج پولار اندازه گيري شد. گروه آزمون پس از انجام 15دقيقه حركات كششي، به فعاليت بدني پرداختند كه شامل اجراي پروتكل فعاليتي خاص خود (آزمون بي هوازي RAST يا هوازي شاتل ران) بود. بلافاصله پس از اجراي آزمون، مرحلة دوم نمونه گيري انجام گرفت. براي اندازه گيري غلظت ايمونوگلوبولين A از روش الايزا و براي اندازه گيري پروتئين تام بزاقي، از روش براد فورد استفاده شد (22). براي بيان غلظت ايمونوگلوبولين A از شيوه بيان غلظت ايمونوگلوبولين ها نسبت به پروتئين تام بزاق استفاده شد. محققان براي بيان غلظت ايمونوگلوبولين A از اين روش استفاده مي كنند، به دليل اثر ورزش بر جريان بزاق و كاهش حجم آن و افزايش كاذب ايمونوگلوبولين ها (5، 13، 24). غلظت ايمونوگلوبولين A به پروتئين تام موجب تطبيق تغييرات حجم بزاق مي شود، به همين منظور در اين تحقيق پروتئين تام اندازه گيري شده است.
به منظور اجراي آزمون RAST، افراد مسافت 35 متر را 6 نوبت و با حداكثر سرعت ممكن دويدند و بينهر مرحله فعاليت، 10 ثانيه استراحت داشتند. زمان هر مرحله با استفاده از زمان سنج در دو طرف خط شروع وپايان، ثبت شد و افراد در نقطة پايان بارديگر مرحلة بعدي دويدن را آغاز كردند (25).
آزمون 20 متر شاتل ران در مسير 20 متري و با استفاده از نوار ضبطشدة مخصوص به صورت رفت و برگشت اجرا شد. به اين صورت كه، آزمودني هنگام پخش آژير بايد در ابتدا يا انتهاي مسير قرار مي گرفت. زماني كه آزمودني 2 بار با صداي آژير به اندازة 3 متر با خطوط دو انتها فاصله داشت، آزمون براي او تمام شده تلقي مي شد. سرعت آزمون در مرحلة اول (دقيقة اول) 8 كيلومتر بر ساعت، دقايق دوم و سوم به ترتيب 9 و 5/9 كيلومتر بر ساعت است. از اين مرحله به بعد، هر دقيقه نيم كيلومتر بر ساعت به سرعت آزمون اضافه مي شود و از دقيقة 21 تا 23 سرعت، 5/18 كيلومتر بر ساعت ثابت باقي مي ماند (6).
براي تعيين تفاوت بين مقادير متغير گروه هاي مورد بررسي، از آزمون آماري تحليل واريانس يكطرفه و براي بررسي تغييرات درونگروهي متغير وابسته از آزمون t همبسته استفاده شد.

نتايج و يافته هاي تحقيق
به منظور بررسي توزيع داده ها، ابتدا از آزمون كولموگروف اسميرنوف استفاده شد كه مشخص كرد توزيع داده ها طبيعي است. همچنين، سطح معناداري داده ها 05/0< P درنظرگرفته شد.
ميانگين و انحراف معيار مشخصات آزمودنيهاي تحقيق (شامل سن، قد، وزن و BMI) در جدول 1 آورده شده است.
جدول 1_ ميانگين و انحراف معيار مشخصات آزمودنيهاي تحقيق

در جدول2، نتايج آزمون تحليل واريانس يكطرفة نسبت IgA به پروتئين تام بزاقي ذكر شده است. همان طوركه ملاحظه مي شود، با توجه به مقدار P =0/75) P) كه بزرگ تر از 05/0 است، تغييرات نسبت IgA به پروتئين تام بزاقي تفاوت معناداري بين سه گروه مورد بررسي نشان نداده است.
جدول 2_ آزمون تحليل واريانس يكطرفه نسبت IgA به پروتئين تام بزاقي

آ

مقادير
زمون

متغير

مجموع

مربعات

درجة

آزادي

مي
انگي
ن

مربعات

F

مقدار

P

پروتئي
ن

تام
/
IgA

20
/
291

2

60
/
145

28
/
0

75
/
0

آ

مقادير

زمون

متغير

مجموع

مربعات



قیمت: تومان


پاسخ دهید